Oppgrader til nyeste versjon av Internet eksplorer for best mulig visning av siden. Klikk her for for å skjule denne meldingen
Ikke pålogget
{{session.user.firstName}} {{session.user.lastName}}
Du har tilgang til Idunn gjennom , & {{sessionPartyGroup.name}}

Ny norsk kjøpsrett? – Om utkastet til forordning om sams europeisk kjøpsrett

Kåre Lilleholt er fødd i 1952 og professor ved Det juridiske fakultet i Oslo.

  • Side: 51-66
  • Publisert på Idunn: 2013-01-23
  • Publisert: 2013-01-23

EU-kommisjonen la hausten 2011 fram eit utkast til forordning om ein sams europeisk kjøpsrett. Forordninga er EØS-relevant. Dersom forordninga blir vedteken, får kvart medlemsland ei ny regulering av kontraktar om kjøp, om levering av digitalt innhald og om tenester knytte til slike kontraktar. Reguleringa omfattar ikkje berre kjøpsretten i tradisjonell forstand, men òg reglar om avtaleinngåing, ugyldige avtalar, avtaletolking, angrerett og forelding. Denne reguleringa kjem i tillegg til eksisterande nasjonal rett og skal kunne veljast av partane i avtalar over landegrensene. Forfattaren går gjennom bakgrunnen for arbeidet med ein europeisk kjøpsrett og mottakinga av utkastet så langt. Vidare blir delar av innhaldet presenterte nærare, særleg føresegnene om forbrukarvern, avtaleinngåing og forelding.

1 Ein valfri, alternativ kjøpsrett for kvart EØS-land?

Noreg kan få nye kjøpsrettslege reglar som gjeld i staden for kjøpslova og forbrukarkjøpslova for avtalar over landegrensene dersom partane ønskjer det. Det blir resultatet dersom eit framlegg til EU-forordning går gjennom, og forordninga blir innlemma i EØS-avtalen.1 Reglane kjem i staden også for angrerettlova, foreldingslova og store delar av avtalelova for dei aktuelle avtalane. I tillegg til lausøyrekjøp omfattar utkastet avtalar om levering av digitalt innhald og avtalar om tenester som er knytte til lausøyrekjøp eller avtalar om levering av digitalt innhald. Avtalar med innslag av forbrukarkreditt er generelt unnatekne.

Føremålet med reguleringa er å leggje til rette for meir handel over landegrensene og dermed for meir konkurranse mellom tilbydarane. Resonnementet er at næringsdrivande kan tilby varer og digitalt innhald til kundar i andre land på det vilkåret at kunden godtek den europeiske kjøpsretten. Tilbydaren skal slik sleppe kostnaden med å setje seg inn i rettsreglane i kundens land, reglar som elles ofte ville gjelde for avtalen.

Meininga er at ein sams europeisk kjøpsrett skal gjelde i kvar medlemsstat som eit «andre regime», ei regulering ved sida av den eksisterande nasjonale retten. Med andre ord får vi ein alternativ tysk kjøpsrett, fransk kjøpsrett, norsk kjøpsrett osv., men da slik at denne alternative retten for kvart land i prinsippet har same innhald. Det alternative regimet skal gjelde dersom avtalepartane har valt det; det er ei valfri regulering, «an optional instrument», som det gjerne blir kalla på engelsk. Valet av den parallelle reguleringa slår gjennom også overfor dei ufråvikelege føresegnene i eksisterande lovgjeving.

I tillegg til føresegner om oppfylling og mishald har utkastet føresegner om avtaleinngåing, ugyldige avtalar, tolking, urimelege avtalevilkår, opplysningsplikt før avtaleinngåing, angrerett og forelding. Det saklege verkeområdet er dermed vidare enn kjøpsretten i tradisjonell tyding.

Den europeiske reguleringa kan veljast av partar i avtalar der den eine parten er forbrukar og den andre næringsdrivande (forbrukaravtalar), og av partar i avtalar mellom næringsdrivande der den eine eller begge er eit lite eller mellomstort føretak. Som nemnt er berre internasjonale avtalar omfatta; partane må ha vanleg bustad i ulike statar, og minst ein av desse statane må vera ein medlemsstat. Som unntak frå desse avgrensingane kan kvar medlemsstat fastsetje at reglane kan veljast også for internasjonale avtalar mellom næringsdrivande som ikkje er små eller mellomstore føretak, og dessutan at reglane kan veljast for reint nasjonale avtalar.

Utkastet til forordning er bygt opp slik at viktige føresegner om verkeområdet og om val av reguleringa finst i sjølve forordningsteksten. Teksten til den europeiske kjøpsretten er teken inn som vedlegg 1. Tilvisingar nedafor til artiklar gjeld vedlegg 1, om ikkje anna er sagt.

Nemninga på norsk bør vera «sams (eller felles) europeisk kjøpsrett», i kortform «europeisk kjøpsrett». Det svarar best til common European sales law, gemeinsames europäisches Kaufrecht og droit commun européen de la vente, for å nemne nokre offisielle språkversjonar. Dei skandinaviske variantane gemensam europeisk köplag og fælles EU-købelov er mindre treffande. For det første er det strengt teke ikkje tale om ei formell lov, enda gjennomføringa akkurat her i landet må skje ved lov. For det andre inneheld tilvisinga til EU i den danske varianten ein nyanse som ikkje finst i dei andre språkversjonane; det kjem ikkje så godt fram at heile EØS kan bli med. Dessutan har nok tanken vore å peike mot eit innhald som skal vera europeisk i ei meir generell tyding.

Som avkorting har ein i norsk samanheng til dels nytta «ESL» (for «europeisk salslov»), men vi kan like gjerne venje oss til den engelske avkortinga CESL (Common European Sales Law), på same måte som CISG er nokså einerådande hos oss som avkorting for FN-konvensjonen om internasjonale lausøyrekjøp. Vi har no eingong den skikken at vi kallar avtaletypen «kjøp» og ikkje «sal».

Kommisjonen ønskte å få forordninga på plass i 2012,2 men diskusjonen om utkastet tyder på at det kan halde hardt.

2 Arbeidet med europeisk privatrett

Bakgrunnen for utkastet til forordning er arbeidet dei siste tre tiåra med harmonisering og modellreglar innafor privatretten i Europa. Berre nokre hovudpunkt skal nemnast her.3

Ei gruppe av universitetsjuristar, den såkalla Lando-kommisjonen, utarbeidde Principles of European Contract Law (PECL) i tidsrommet 1982–2002.4 Med tilvising til mellom anna PECL lanserte EU-kommisjonen i 2003 ein «aksjonsplan» for ein meir samanhengande europeisk kontraktsrett.5 Gjennom det sjette rammeprogrammet for forsking stilte EU midlar til disposisjon for eit forskarnettverk, og oppgåva vart etter kvart å laga ei «sams referanseramme» (det var visst ingen som visste sikkert kva akkurat det skulle tyde).

I 2009 la to forskargrupper fram seksbandsverket Draft Common Frame of Reference (DCFR).6 Verket inneheld modellreglar for store delar av privatretten med forklårande merknader og omfattande notar om nasjonal rett. Den europeiske semja var ikkje større enn at to franske grupper omtrent samtidig la fram eit omfattande arbeid, dels om kontraktsrettsterminologi, dels med utkast til prinsipp for europeisk kontraktsrett med utgangspunkt i PECL.7 Det høyrer med at representantar for dei to franske gruppene hadde vore med i forskarnettverket og prosessen fram mot DCFR.

Kort tid etter at desse verka var leverte, sette Kommisjonen ned ei «ekspertgruppe» for å laga ein kortare tekst, hovudsakleg avgrensa til kontraktsretten.8 Ekspertgruppa fekk ikkje lang tid på seg, og alt etter eitt år kom eit forprosjekt (feasibility study), som i all hovudsak ligg til grunn for utkastet til forordning som Kommisjonen presenterte eit halvt år seinare.9

Forprosjektet har ikkje spesialmerknader, og det har heller ikkje utkastet til forordning, iallfall ikkje nemnande omfang. Ekspertgruppa opplyser at dei har teke utgangspunkt i DCFR, men at dei også har bygt på CISG, PECL, Unidroit Principles of International Commercial Contracts og dei franske Principes Contractuels Communs.10 Merknadene til DCFR og Principes Contractuels Communs kan eit stykke på veg tene som forklåring også til forprosjektet og seinare utkastet til forordning. Likevel er det også viktige skilnader mellom tekstane, og tolkinga byr somtid på vanskar. Helst bør ein finne rettleiing både i dei nemnde internasjonale tekstane og i dei viktigaste nasjonale tradisjonane innafor europeisk privatrett. Vidare er litteraturen om forprosjektet og forordningsutkastet allereie omfattande og kan kaste lys over føresegnene.11

3 Mottakinga av utkastet

Mottakinga av utkastet til forordning har vore blanda. Langt på veg finn ein att eit mønster av synspunkt på arbeidet med harmonisering og modellreglar meir allment. Her får vi nøye oss med å nemne nokre av dei viktigaste argumenta.

Føremålet med ein sams europeisk kjøpsrett er, som nemnt under 1, å leggje til rette for meir handel over landegrensene og med det sterkare konkurranse til beste for forbrukarane.12 I grunngjevinga for utkastet byggjer Kommisjonen på at skilnadene i kontraktsretten frå land til land er eitt av dei viktigaste hindra for meir handel over landegrensene. Det kostar å gjera seg kjent med dei reglane som kan bli aktuelle i ein internasjonal avtale, og dette er eit problem særleg for små og mellomstore føretak. Spesielt i avtalar med forbrukarar må den næringsdrivande rekne med å møte reglar som ikkje kan fråvikast ved avtale; ein kan altså ikkje lite på at det er dei avtala vilkåra som vil gjelde i ein tvist. Avtaleklausular om lovval vil heller ikkje alltid hjelpe den næringsdrivande; ofte fører ufråvikelege lovvalsreglar til at det er forbrukarens heimlands lov som regulerer avtalen.13 Vidare meiner Kommisjonen at uvisse kring reglane kan gjera forbrukarar skeptiske til å kjøpe varer frå utlandet. Desse ulempene for næringsdrivande og forbrukarar skal bli mindre dersom partane kan velje ei regulering som er sams for medlemsstatane, og som etter kvart blir godt kjend.

Ei innvending mot utkastet til sams europeisk kjøpsrett går ut på at EU ikkje har kompetanse til å gje slike reglar.14 Kommisjonen viser til art. 114 i Traktaten om Den europeiske unionens funksjonsmåte (EUF), som gjev grunnlag for tilnærming av nasjonale reglar som gjeld den indre marknaden. Alternativet synest vera restheimelen i EUF art. 352, som mellom anna krev samrøystes vedtak i Rådet. Vidare er det eit spørsmål om subsidiaritet; frå nokre av medlemsstatane har det vore hevda at dette er ei sak som bør regulerast nasjonalt.15

Ei anna innvending som heng nær saman med den formelle kompetansen, er den at det ikkje trengst nokon sams europeisk kjøpsrett. Det er ikkje kontraktsretten som bremsar handelen over landegrensene, men meir praktiske vanskar, som geografisk avstand, språkvanskar, manglande røynsle med internett osv.16 Ein sams europeisk kjøpsrett kan ikkje løyse slike problem.

Forbrukarvernreglane i utkastet har gjeve grunnlag for innvendingar av heilt ulike slag. Somme meiner at forbrukarvernet i utkastet er for sterkt,17 medan andre meiner utkastet kan svekkje forbrukarens stilling. Dei siste peiker mellom anna på at forbrukaren ikkje har noko reelt val dersom ein tilbydar berre vil gjera avtale på grunnlag av europeisk kjøpsrett, og at den næringsdrivande vil tilby den europeiske kjøpsretten berre når han har fordel av det.18 Kor sterkt forbrukarvernet er i utkastet, skal vi sjå på under 4.3.

Innvendingar av eit anna slag gjeld kvaliteten på utkastet. Det er rimeleg nok ikkje vanskeleg å finne formuleringar og materielle løysingar som kan kritiserast.19 Å laga tekstar som kan aksepterast som modellreglar over heile Europa, eller som kan aksepterast som ei valfri regulering i alle medlemsstatar, er ei stor og komplisert oppgåve. Rett nok er det tretti år sia arbeidet med PECL tok til, men den svært omfattande DCFR vart i realiteten til på nokre få år. Ekspertgruppa som laga forprosjektet til kjøpsretten, kunne trekkje på tidlegare arbeid, men det var på mange vis ein heilt ny tekst som vart lagd fram etter eitt års arbeid, og Kommisjonen brukte deretter altså berre eit halvt år på det endelege utkastet til forordning. Hundrevis av personar var med på arbeidet med DCFR, og det var ikkje å vente at den redaksjonskomiteen som la siste hand på verket, kunne sikre full konsistens i utkastet. Tekstane er ikkje laga på grunnlag av klåre mandat, prinsippavgjerder og strengt formaliserte prosedyrar. Til og med instruksen til ekspertgruppa var nokså kort og generell, og først i den siste gjennomarbeidinga i Kommisjonen vart teksten forma av organ med formell autoritet. Noko tilsvarande har aldri vore gjort før, og ein kan seie at valet stod mellom ein ufullkomen tekst og ingen tekst i det heile.

Reaksjonane frå medlemsstatane har òg vore blanda. Rådet hadde seinast ei drøfting av utkastet til forordning på møtet 8. juni 2012 og vedtok å gå vidare med saka, utan at noko endeleg standpunkt dermed er teke.20 Saka er ført opp med «first reading» i rådsmøtet 6. og 7. desember 2012.21

4 Nærare om utvalde delar av utkastet

4.1 Oversyn

Utkastet til forordning om ein sams europeisk kjøpsrett er omfattande. Sjølve forordninga har 16 artiklar og vedlegget med regelteksten har 186 artiklar. Det sentrale er ei regulering av avtalar om kjøp av lausøyre og avtalar om levering av digitalt innhald. Tenester knytte til slike avtalar, typisk installasjon, er òg omfatta. Meir uvant frå ein nordisk synsstad er at store delar av det vi ville kalle avtaleretten, og dessutan reglane om forelding, som vi gjerne ser som ein del av den allmenne obligasjonsretten eller pengekravsretten, er tekne med. Etter utkastet er det berre for avtalar om kjøp, levering og eventuelle tilleggstenester desse generelle reglane kjem inn, men det seier seg sjølv at vi her kan sjå starten på ein europeisk allmenn kontraktsrett eller obligasjonsrett.

Overskrifta til delar og kapittel i vedlegget (her i dansk versjon) kan gje eit inntrykk av rekkjevidda av reguleringa:

Del I Indledende bestemmelser

Kapitel 1 Almindelige principper og anvendelse

Del II Indgåelse af en bindende aftale

Kapitel 2 Oplysninger forud for aftalens indgåelse

Kapitel 3 Indgåelse af aftaler

Kapitel 4 Fortrydelsesret ved aftaler om fjernsalg og aftaler indgået uden for fast forretningssted mellem erhvervsdrivende og forbrugere

Kapitel 5 Mangler ved samtykket

Del III Vurdering af aftalens indhold

Kapitel 6 Fortolkning

Kapitel 7 Indhold og retsvirkninger

Kapitel 8 Ubillige aftalevilkår

Del IV Forpligtelser samt misligholdelsesbeføjelser for parter i en købsaftale eller en aftale om levering af digitalt indhold

Kapitel 9 Almindelige bestemmelser

Kapitel 10 Sælgerens forpligtelser

Kapitel 11 Købers misligholdelsesbeføjelser

Kapitel 12 Køberens forpligtelser

Kapitel 13 Sælgers misligholdelsesbeføjelser

Kapitel 14 Risikoens overgang

Del V Forpligtelser og misligholdelsesbeføjelser for parterne i aftaler om relaterede tjenesteydelser

Kapitel 15 Parternes forpligtelser og misligholdelsesbeføjelser

Del VI Erstatning og renter

Kapitel 16 Erstatning og renter

Del VII Genoprettelse

Kapitel 17 Genoprettelse

Del VIII Forældelse

Kapitel 18 Forældelse

Nedafor skal vi først sjå på korleis partane kan velje den europeiske kjøpsretten som regulering av avtalen. Der må tilhøvet til lovvalsreglane òg nemnast. Av dei materielle spørsmåla skal vi sjå på nivået på forbrukarvernet, modellen for avtaleinngåing og dessutan foreldingsreglane. På dei to siste punkta er det nokre systematiske avvik frå norsk rett.

4.2 Val av den europeiske kjøpsretten

Den europeiske kjøpsretten gjeld som nemnt berre dersom avtalepartane er samde om det. Mellom ein forbrukar og ein næringsdrivande kan reguleringa berre veljast fullt ut, ikkje delvis (forordninga art. 8 tredje ledd); det må ein sjå i samanheng med at mange av føresegnene er ufråvikelege i forbrukaravtalar.

Ein forbrukar må samtykkje i bruk av den europeiske kjøpsretten med reine ord (by an explicit statement), og det må gjerast særskilt, ikkje som eit ledd i inngåinga av avtalen om kjøp m.m. (forordninga art. 8 andre ledd). Ein klausul i standardvilkår for kjøp er med andre ord ikkje tilstrekkeleg. Den næringsdrivande skal gje forbrukaren ei stadfesting av valet på eit varig medium (same stad). Eit varig medium er eit medium som gjer det mogleg å lagre informasjonen i ein passande periode, og som gjer det mogleg å reprodusere informasjonen uendra (forordninga §2 bokstav t).22

Til dømes kan ein tenkje seg at forbrukaren samtykkjer til bruken av europeisk kjøpsrett ved å klikke på eit symbol på ei internettside (typisk «ein blå knapp», underforstått med gule stjerner på, som er vorte stikkordet for denne framgangsmåten),23 og at han deretter får ei stadfesting gjennom skjermbrev. Vidare skal forbrukaren gjerast kjend med eit informasjonsskriv om den europeiske kjøpsretten; innhaldet av skrivet går fram av vedlegg II til forordninga (forordninga art. 9). Skal forbrukaren vera bunden av valet, må han ha gjeve samtykket, eller ha stadfesta det, etter at han er gjord merksam på skrivet in a prominent manner. Om dette siste kan skje gjennom ei nettside, er vanskeleg å seie. Er svaret nei, synest resultatet å bli at bindande avtale over nettet om bruk av europeisk kjøpsrett berre kan gjerast etter at forbrukaren har teke mot eit første skjermbrev e.l. med informasjonsskrivet, noko som er nokså tungvint. Desse reglane kunne ha vore enklare.24

I avtalar mellom næringsdrivande kan ein tenkje seg meir implisitt vedtaking av den europeiske kjøpsretten til dømes gjennom standardvilkår, og reguleringa kan veljast heilt eller delvis. Tanken har vore at eit val av den europeiske kjøpsretten samtidig er eit bortval av CISG,25 men det har vore peikt på at det siste strengt teke er eit spørsmål som er regulert av CISG, og som EU-retten ikkje kan overstyre.26

Tilhøvet til lovvalsreglane har skapt diskusjon. Kommisjonen meiner, som nemnt under 1, at den europeiske kjøpsretten blir eit «andre regime» i kvar medlemsstat, og at val av denne reguleringa ikkje inneber noko lovval i den internasjonalprivatrettslege tydinga. Blir avtalen etter internasjonal privatrett regulert til dømes av tysk rett, er det framleis tale om tysk rett dersom partane vel den europeiske kjøpsretten. Skulle det skje i ein slik situasjon at den europeiske kjøpsretten gjev dårlegare forbrukarvern enn den elles gjeldande tyske retten, er det ikkje i strid med dei ufråvikelege forbrukarvernreglane i Roma I-forordninga art. 6, for i og med vedtakinga av forordninga kan den strengare tyske regelen fråvikast til fordel for den parallelle reguleringa. Resonnementet verkar overtydande. Roma I-forordninga hindrar sjølvsagt ikkje at medlemsstatane endrar reglane om forbrukarvern, og heller ikkje at forbrukarreglane blir endra gjennom unionslovgjeving. Fleire har likevel meint at tilhøvet til Roma I-forordninga bør klårgjerast.27

4.3 Forbrukarvernet

Hovudinntrykket er at forbrukaren er godt verna etter utkastet til forordning. Noko anna ville heller ikkje vera lett å forsvara i og med at partane kan velje den europeiske kjøpsretten utan omsyn til elles gjeldande ufråvikelege reglar. Det er nok så at den europeiske kjøpsretten aldri vil gjelde utan at forbrukaren har godkjent det, men det gjennomgåande synspunktet i forbrukarretten er at forbrukaren ikkje er i ein posisjon til å velje fritt, og at han heller ikkje alltid har tilstrekkeleg informasjon til å velje.

Reglane om forbrukarkontraktar varierer mykje i Europa.28 På nokre område er reglane totalharmoniserte gjennom EU-direktiv, det vil seie at statane kan gje korkje sterkare eller svakare vern enn det som følgjer av direktivet, men hovudregelen har vore minimumsharmonisering, det vil seie at statane kan innføre eller halde på sterkare vern enn EU-direktiva påbyr. Dessutan kan statane ha forbrukarlovgjeving som ikkje er dekt av EU-reglar. Det er dermed vanskeleg å seie heilt generelt om utkastet til forordning gjev betre eller dårlegare vern enn nasjonal rett. Her skal vi berre samanlikne utkastet med norsk rett.

På nokre punkt kjem forbrukaren typisk betre ut etter utkastet enn etter norsk rett. Viktigast er kanskje at ein seljar i forbrukarforhold ikkje har avhjelpsrett etter utkastet (art. 106 tredje ledd bokstav a). Det tyder at tilbod om omlevering eller retting ikkje kan avskjera forbrukarens krav om heving eller prisavslag, slik regelen er etter forbrukarkjøpslova §29 tredje ledd. Vidare har ikkje utkastet reklamasjonsfristar i forbrukarforhold; det er dei rommelege fristane for forelding som set grensa (sjå nedafor under 4.5). Etter forbrukarkjøpslova §27 kan forbrukarens krav falle bort fordi han ikkje har reklamert innan rimeleg tid etter at han oppdaga eller burde ha oppdaga ein mangel, likevel slik at fristen ikkje kan vera kortare enn to månader frå forbrukaren oppdaga mangelen.

Føresegnene i utkastet om urimelege avtalevilkår inneber nok òg ei styrking av forbrukarvernet for norsk rett. Rimelegvurderinga blir betre presisert enn ho er i avtalelova §§36 og 37; mellom anna blir det sagt med reine ord at ein skal leggje vekt på om vilkåret er formulert enkelt og forståeleg (art. 83 andre ledd bokstav a). Vidare har utkastet ei lang «svarteliste» over vilkår som alltid skal reknast som urimelege (art. 84), og den «grålista» med presumptivt urimelege vilkår som vi alt kjenner frå direktivet om urimelege avtalevilkår (direktiv 13/93), blir utvida (art. 85). I dei nordiske landa har grålista hamna i skuggen på grunn av uheldig lovgjevingsteknikk,29 og det ser ut til at Høgsterett er lite innstilt på i det heile å gå inn på tilhøvet til direktivet i saker om avtalelova §36.30

Foreldingsreglane i utkastet må òg reknast som meir forbrukarvenlege enn dagens reglar her i landet. Ikkje minst er det viktig at forhandlingar mellom partane kan utsetje fristen (art. 182). Ein slik regel gjeld berre i heilt spesielle tilfelle hos oss (forsikringsavtalelova §8‑6), og det hender nok ofte at forelding kjem som ei overrasking på forbrukarar som ikkje har fått med seg skilnaden mellom reklamasjon og avbrot av foreldingsfrist. Forsøket som vart gjort på å rette på dette i 2007,31 var lite tenleg.

Generelt kan det styrkje forbrukarvernet når utkastet omfattar område som ikkje er lovregulerte i dag etter norsk rett, som til dømes avtalar om levering av digitalt innhald og tolking av avtalar. Klåre reglar er stort sett ein fordel for den typisk svake parten i ein avtale, mellom anna fordi det er dyrt med avklåring av usikre spørsmål gjennom rettsavgjerder. Vi kan heller ikkje seie at det i norsk rett er nokon sikker tendens at domstolane favoriserer forbrukaren der løysinga er usikker.

På nokre punkt gjev utkastet dårlegare forbrukarvern enn det som følgjer av gjeldande norsk rett. Viktigast er definisjonen av kven som er forbrukar. Etter forbrukarkjøpslova §1 tredje ledd er ein forbrukar ein fysisk person som ikkje hovudsakleg handlar som ledd i næringsverksemd. Etter utkastet er det avgjerande om den fysiske personen handlar utafor næringsverksemd (trade, business, craft, or profession, forordninga art. 2 bokstav f). Det inneber at ein person som handlar med blanda føremål utan at næringsføremålet er det hovudsaklege, til dømes ein ingeniør som kjøper ein telefon som skal brukast mest privat, men noko i næring, er forbrukar etter forbrukarkjøpslova, men ikkje etter utkastet til europeisk kjøpsrett.32 Dersom denne personen samtykkjer i at avtalen med ein utalandsk seljar skal regulerast av den europeiske kjøpsretten, risikerer han å koma dårlegare ut.

Retten til å avbestille før oppfylling kan vera noko snevrare etter utkastet enn etter norsk rett. Her er det tale om avbestilling i den tydinga at den næringsdrivande ikkje kan drive inn kravet på vederlaget, men må nøye seg med å krevje skadebot. Etter forbrukarkjøpslova §41 er forbrukarens rett til å avbestille før levering udiskutabel. Etter utkastet kan seljaren krevje oppfylling av kjøpesummen i slike tilfelle om han ikkje kan gjennomføre ein dekningstransaksjon utan nemnande ulempe eller kostnad (without significant effort or expense, art. 132 andre ledd). I dei aller fleste tilfella må nok seljaren nøye seg med skadebotoppgjer også etter ein slik regel,33 men den norske regelen er klårare. I den grad handverkartenestelova kan omfatte slike tilknytte tenester som er regulerte i utkastet (noko som kan vera usikkert), vil forbrukaren etter norsk rett somtid kunne avbestille også utan å halde den andre parten fullt ut skadeslaus (handverkartenestelova §40). I utkastet er det ikkje tilsvarande reglar til fordel for forbrukaren (sjå art. 158).

Ein bakgrunnsregel om leveringstid i forbrukaravtalar kan oppfattast slik at seljaren har tretti dagar på seg (art. 95 andre ledd), og det er i mange tilfelle langt meir enn «innen rimelig tid» etter forbrukarkjøpslova §6. Men det er mogleg at føresegna berre er dårleg formulert, og at levering utan unødig opphald, som er regelen etter art. 95 første ledd, ikkje skal vera lengre enn tretti dagar i forbrukaravtalar.34 Det vil i tilfelle samsvara med art. 18 i direktivet om forbrukarrettar som vart vedteke i oktober 2011, og som på mange punkt har føresegner som er parallelle med utkastet til europeisk kjøpsrett.35

Utkastet til europeisk kjøpsrett har føresegner om overgang av risikoen for hendeleg skade på ytinga. I eitt tilfelle synest forbrukaren vera dårlegare stilt enn etter forbrukarkjøpslova: I kjøp som ikkje er distansekjøp eller kjøp utafor fast forretningsstad (kjøparen møter i butikken og gjer avtalen, men tingen skal hentast av forbrukaren eller sendast av seljaren), går risikoen over frå det tidspunktet forbrukaren skulle ha teke over tingen, enda han faktisk ikkje gjer det (art. 142 tredje ledd).36 Etter forbrukarkjøpslova §14 første ledd gjeld ein slik regel berre for skade som kjem av eigenskapar ved tingen sjølv. Her er utkastet også strengare mot forbrukaren enn direktivet om forbrukarrettar (direktivet art. 20), så ei justering kan nok ventast. I alle tilfelle er det nokså marginale skilnader vi talar om.

Ei svekking kan det kanskje seiast å vera at seljaren kan unngå skadebotansvar ved å vise til ei hindring utafor kontroll også i mangelstilfella (art. 159, jf. art. 88), medan det etter forbrukarkjøpslova §33 gjeld eit reint objektivt ansvar. Kontrollansvaret er strengt i typiske forbrukarkjøp av nye og mengdeproduserte varer, så skilnaden blir neppe stor. Ei direkte samanlikning er heller ikkje enkel fordi reglane om relevant tap ikkje er heilt like.

Utkastet til europeisk kjøpsrett har ikkje føresegner om krav mot bakre ledd, medan forbrukarkjøpslova har det. Slike krav byr på vanskar i internasjonale avtaleforhold i alle fall. Enda norsk rett gjeld mellom forbrukar og seljar, kan det ofte vera slik at norsk rett ikkje utan vidare gjeld mellom forbrukar og bakre ledd, iallfall om ein held seg til det reint kontraktsrettslege skadebotansvaret, og etter andre lands rett er det ikkje vanleg med reglar som svarar til dei norske på dette punktet.37 Kanskje kan ein resonnere slik at eit bakre ledd ofte må finne seg i at krav på grunnlag av mangel blir transporterte, og at forbrukarkjøpslova §35 femte ledd gjev grunnlag for ein lovfastsett transport frå seljar til kjøpar av dei krava seljaren har mot det bakre leddet.38 Det same grunnlaget for transport finn ein ikkje i utkastet til europeisk kjøpsrett. Tyder det at ein forbrukar som samtykkjer i bruk av den europeiske kjøpsretten også har «valt bort» tiltransporten av seljarens krav mot bakre ledd? Spørsmålet er komplisert. Dersom ein ser det slik at ein eventuell transport ligg innafor verkeområdet for den europeiske kjøpsretten, skal nasjonal rett ikkje tene til å utfylle reguleringa (art. 4 andre ledd). Eventuell transport av seljarens krav kan seiast å vera ein del av rettsforholdet som følgjer av avtalen mellom forbrukaren og seljaren, og det talar for å seie at spørsmålet ligg innafor verkeområdet av reguleringa. På den andre sida kan det argumenterast for at ein slik transport i første rekkje har verknader for forholdet mellom forbrukaren og bakre ledd, og dette er noko som ligg utafor verkeområdet, og at ein dermed kan utfylle med nasjonal rett, i dette tilfellet norsk rett. Ei vidare drøfting skal ikkje gjerast her.

4.4 Avtaleinngåing

Føresegnene i utkastet om inngåing av avtale svarar ikkje heilt til dei nordiske avtalelovene. I staden byggjer utkastet på same modell som del II av CISG. Den viktigaste skilnaden samanlikna med nordisk rett, er at eit tilbod i utgangspunktet kan kallast tilbake fram til aksept er send, medan hovudregelen etter avtalelovene er at tilbodet er bindande fram til akseptfristen er ute. Nokre andre skilnader er mindre viktige, som at avvikande aksept kan gje grunnlag for avtale dersom avvika ikkje er vesentlege, og tilbydaren ikkje reagerer.39

Utkastet svarar ikkje til CISG ord for ord, og ein kan ikkje sjå heilt bort frå at det oppstår nyansar i tolkinga av føresegnene om avtaleinngåing. Det er tale om sjølvstendige regelsett som begge skal tolkast autonomt. Inntrykket er likevel at løysingane etter CISG og utkastet hovudsakleg er like.40

Danmark, Finland, Noreg og Sverige reserverte seg i si tid mot del II av CISG, men denne reservasjonen har vore kritisert, og i Danmark, Finland og Sverige er det nyleg vedteke å trekkje reservasjonen. I eit høyringsnotat frå det norske Justisdepartementet 18. mai 2012 (201203482 EP PSW/mk) er det gjort framlegg om det same, og det er vanskeleg å tenkje seg at den endelege avgjerda skal bli ei anna. Dermed kjem del II av CISG til å regulere avtaleinngåinga i internasjonale avtalar mellom næringsdrivande, likevel ikkje for avtalar innafor Norden, i og med at reservasjonen for slike avtalar blir ståande. For avtalar med forbrukarar gjeld ikkje CISG i noko fall.

Så lenge dei nordiske avtalelovene blir ståande uendra, blir det i alle tilfelle nokre ulikskapar å ta omsyn til for norske partar dersom forordninga om europeisk kjøpsrett blir innført. For nasjonale avtalar gjeld modellen i avtalelova. For nordiske avtalar mellom næringsdrivande blir det eit val mellom modellen i avtalelovene og modellen i den europeiske kjøpsretten; for avtalar med ein part utafor Norden står valet oftast mellom CISG og den europeiske kjøpsretten. For internasjonale avtalar mellom ein næringsdrivande og ein forbrukar, står valet mellom modellen i avtalelova, eventuelt modellen i den andre partens heimlands lov, og modellen i den europeiske kjøpsretten. I tillegg kjem at partane etter omstenda kan velje nasjonal rett utanom Norden. Kanskje kan det verke uoversiktleg, men trøysta får vera at skilnadene neppe har mykje å seie i praksis.

4.5 Forelding

Utkastet til europeisk kjøpsrett har føresegner om forelding av krav på oppfylling.41 Føresegnene omfattar berre krav som fell innafor verkeområdet for forordninga, med andre ord krav på grunnlag av avtalar om kjøp av lausøyre, om levering av digitalt innhald og om tenester knytte til slike avtalar.

Foreldinga skal omfatte retten til å krevje oppfylling og rettar knytte til denne retten (right to enforce performance of an obligation, and any right ancillary to such a right, art. 178). Heilt klår er ikkje den formuleringa, men føresegna om verknader av foreldinga kan gje litt meir rettleiing: Debitor kan nekte å oppfylle, og kreditor mistar alle mishaldskrav med unntak av retten til å halde att eiga yting (art. 185 første ledd). Det inneber helst at kreditor heller ikkje kan heve og krevje tilbakeført si eiga yting når kravet er forelda. Om retten til å få tilbakeført eit formuesgode som er overført på grunnlag av ein ugyldig avtale kan foreldast, er ikkje klårt ut frå utkastet (nei sa Høgsterett for norsk rett i Rt. 2012 s. 506). Krav på tilbakeføring etter heving og etter oppfylling av ugyldig avtale er regulert under eitt i kapittel 17, og det er ikkje som i DCFR II.–7:212 (jf. VIII.–6:102) gjort unntak for krav som byggjer på eigedomsrett.42 På den andre sida kan det hevdast at spørsmålet om eigedomsrett og verknader av overgang av eigedomsrett ikkje er omfatta av forordninga, og at spørsmålet må løysast på grunnlag av den nasjonale bakgrunnsretten.

Foreldingsreglane i utkastet er oversiktlege. Det gjeld ein kort frist på to år og ein lang frist på ti år, likevel tretti år for skadebot for personskade (art. 179). Den korte fristen tek til å gå når kreditor vart eller kunne ventast å bli merksam på dei faktiske tilhøva som gjev grunnlag for kravet (art. 180 første ledd). Den lange fristen tek til å gå når debitor har plikt til å oppfylle, eller for skadebotkrav frå handlinga som gjev grunnlag for kravet (art. 180 andre ledd). Det siste skal helst oppfattast slik at mishaldstidspunktet, typisk leveringa i mangelstilfelle, er utgangspunktet.43 I staden for avbrot av fristen er det tale om suspensjon (rettslege steg m.m.), utsetjing (forhandlingar, manglande rettsleg handleevne) og fornying (vedgåing av kravet), sjå art. 181–184.

Vi såg under punkt 4.2 at det etter utkastet ikkje er reklamasjonsfristar i forbrukaravtalar. Dermed kan forbrukaren fremje sine krav på grunnlag av mangel opp til to år etter at han kunne ventast å ha oppdaga mangelen, men likevel ikkje seinare enn ti år etter leveringa (om vi ser bort frå personskadetilfelle). Dette er mykje lengre tid enn etter forbrukarkjøpslova §27 (innan rimeleg tid etter oppdaging av mangelen og ikkje seinare enn to eller fem år etter levering, avhengig av kva vare det gjeld). På den andre sida er foreldingsfristen tre år etter norsk rett, og etter omstenda kan ein forbrukar koma dårlegare ut med den korte fristen i utkastet enn etter norsk rett (forbrukaren har reklamert, men ventar litt meir enn to år med å ta rettslege steg). Regelen om utsetjing av fristen der partane har forhandla (art. 182, sjå punkt 2.2 ovafor) kan vera til noko hjelp i slike tilfelle.

1KOM(2011) 635 endeleg (engelsk tittel: Proposal for a regulation of the European Parliament and of the Council on a common European sales law).
2KOM(2011) 635 endeleg (engelsk tittel: Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions. A common European sales law to facilitate cross-border transactions in the single market) pkt. 3.
3Sjå òg mønstergyldig oversiktleg i The Law Commission and the Scottish Law Commission, An Optional Common European Sales Law. Advantages and Problems. Advice to the UK Government (November 2011).
4Ole Lando og Hugh Beale (red.), Principles of European Contract Law. Parts I and II Revised, The Hague 2000; Ole Lando mfl. (red.), Principles of European Contract Law. Part III, The Hague 2003.
5KOM(2003) 68 endeleg (engelsk tittel: A more coherent European contract law. An action plan).
6Christian von Bar og Eric Clive (red.), Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law. Draft Common Frame of Reference (DCFR). Full Edition, Munich 2009.
7Bénédicte Fauvarque Cosson og Denis Mazeaud (red.), Projet de cadre commune de référence. Terminologie contractuelle commune, Paris 2008; Bénédicte Fauvarque Cosson og Denis Mazeaud (red.), Projet de cadre commune de référence. Principes contractuels communs, Paris 2008 (kortare engelsk versjon i Bénédicte Fauvarque Cosson og Denis Mazeaud (red.), European Contract Law. Materials for a Common Frame of Reference. Terminology, Guiding Principles, Model Rules, Munich 2008). Dei to gruppene er Association Henri Capitant des Amis de la Culture Juridique Française og Société de Législation Comparée.
8Kommisjonsavgjerd 2010/233/EU 26. april 2010.
9Sjå om historikken, også med lenkje til forprosjektet, http://ec.europa.eu/justice/contract/index_en.htm#part_2 (24. juli 2012). I mellomtida hadde Kommisjonen hatt ei grønbok ute på høyring, KOM(2010) 348 endeleg (engelsk tittel: Green paper from the commission on policy options for progress towards a European Contract Law for consumers and businesses).
10Forprosjektet (sjå note 9) pkt. III (om dei franske prinsippa, sjå note 7).
11Om forprosjektet, sjå til dømes ei lang rekkje artiklar i European Review of Private Law, hefte 6/2011 (s. 709–1040). Om CESL, sjå til dømes Martin Schmidt-Kessel (red.), Ein Einheitliches europäisches Kaufrecht? Eine Analyse des Vorschlags der Kommission, München 2012; Hans Schulte-Nölke mfl. (red.), Der Entwurf für ein optionales europäisches Kaufrecht, München 2012; Martijn Hesselink, «How to Opt into the Common European Sales Law? Brief Comments on the Commissions Proposal for a Regulation», European Review of Private Law, 2012 s. 195–212; Hans-W. Micklitz og Norbert Reich, The Commission Proposal for a «Regulation on a Common European Sales Law (CESL)» – too broad or not broad enough?, EUI Working Papers Law 2012/04 Department of Law, 2012; Simon Whittaker, «The Proposed ‘Common European Sales Law’: Legal Framework and the Agreement of the Parties», The Modern Law Review, 2012 s. 578–605.
12KOM(2011) 635 endeleg, punkt 1, mest konsentrert s. 2–4.
13Sjå til dømes forbrukarkjøpslova § 3 andre ledd og, for EU, Roma I-forordninga (593/2008) art. 6 nr. 2, sml. art. 9.
14For eit oversyn, sjå Gary Low, Unitas via Diversitas: Can the Common European Sales Law Harmonize Through Diversity?, Maastricht Faculty of Law Working Paper No. 2012/2. Sjå òg Karl Riesenhuber, «Der Vorschlag für ein ‘Gemeinsames Europäisches Kaufrecht’ – Kompetenz, Subsidiarität, Verhältnismäßigkeit – Stellungnahme für den Rechtsausschuss des Deutschen Bundestages –» (2012) (http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1998134) og Peter-Christian Müller-Graff, «Der Introitus des optionalen Europäischen Kaufrechts: Das erste Kapitel in Kontext von Kodifikationskonzept und Primärrecht», i Martin Schmidt-Kessel (red.), Ein einheitliches europäisches Kaufrecht?, München 2012 s. 51–86 på s. 57–61. Sjå òg Jürgen Basedow mfl., «Policy Options for Progress Towards a European Contract Law. Comments on the issues raised in the Green Paper from the Commission of 1 July 2010, COM(2010) 348 final», Max Planck Private Law Research Paper (2011) (http://papers.ssrn. com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1752985).
15Oversyn over merknader frå nasjonale parlament om subsidiaritetsspørsmålet: http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/dossier.do?code=COD&year=2011&number=0284&appLng=EN (24. juli 2012). Sjå elles Protokoll 2 til EUF.
16Sjå som døme sams høyringsfråsegn frå Virke, Distansehandel Norge og Forbrukarrådet 24. februar 2012; tilgjengeleg på http://www.regjeringen.no/nn/dep/jd/Dokument/Hoyringar/Hoyringsdokument/2011/horing---eu-kommisjonens-forslag-til-en-/horingsuttalelser. html?id=664622 (24. juli 2012). Sjå òg fleire utsegner frå The European Consumer Organisation (tilgjengelege på www.beuc.org).
17Sjå som døme Nils Jansen, Revision des Verbraucher-acquis? Zwölf Thesen zum Kommissionsvorschlag eines Gemeinsamen Europäischen Kaufrechts und zur Zukunft des europäischen Vertragsrechts, Schriftenreihe des Zentrums für Europäisches Wirtschaftsrecht der Universität Bonn, Bonn 2012.
18Sjå til dømes fleire av dei fråsegnene som er nemnde i note 16. Sjå dessutan om val av den europeiske kjøpsretten som urimeleg avtalevilkår (!), Whittaker, The Modern Law Review, 2012 på s. 596–603.
19Sjå som døme også her Jansen, Revision des Verbraucher-acquis? Zwölf Thesen zum Kommissionsvorschlag eines Gemeinsamen Europäischen Kaufrechts und zur Zukunft des europäischen Vertragsrechts og fleire artiklar i European Review of Private Law, hefte 6/2011 (s. 709–1040). Sjå òg kritiske høyringsmerknader frå Det europeiske økonomiske og sosiale utvalet 29. mars 2012 (CELEX nr. 52012AE0800 ) og Carsten Herresthal, «Zur Dogmatik und Methodik des Gemeinsamen Europäischen Kaufrechts nach dem Vorschlag der Kaufrechts-Verordnung», i Hans Schulte-Nölke, mfl. (red.), Der Entwurf für ein optionales europäisches Kaufrecht, München 2012 s. 85–149.
20http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/jha/130761.pdf (24. juli 2012). Sjå elles om saksgangen på ec.europa.eu/prelex.
21http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/fc/131446.pdf (24. juli 2012).
22Ei lenkje til ei nettside er ikkje nok, sjå C-49/11 Content Services Ltd v Bundesarbeitskammer (om fjernsalsdirektivet, 97/7 EF).
23Opphavleg frå Hans Schulte-Nölke, «EC Law on the Formation of Contract – from the Common Frame of Reference to the 'Blue Button'», European Review of Contract Law, 2007 s.332–350.
24Sjå om desse reglane Martin Schmidt-Kessel, «Anwendungsbereich, Ausgestaltung der Option und andere Fragen zur Verordnung», i Martin Schmidt-Kessel (red.), Ein einheitliches europäisches Kaufrecht?, München 2012 s. 29–50, på s. 40–43; Hesselink, European Review of Private Law, 2012, på s. 207–211.
25KOM(2011) 638 endeleg, grunngjevinga avsnitt 25.
26Hesselink, European Review of Private Law, 2012 på s. 201–202.
27Sjå Michael Stürner, «Das Verhältnis des Gemeinsamen Europäischen Kaufrechts zum Richtlinienrecht», i Hans Schulte-Nölke, mfl. (red.), Der Entwurf für ein optionales europäisches Kaufrecht, München 2012 s. 47–84 på s. 64–68 (med vidare tilvisingar); Whittaker, The Modern Law Review, 2012 på s. 587–595.
28Sjå Hans Schulte-Nölke, Christian Twigg-Flesner og Martin Ebers, EC Consumer Law Compendium. Comparative Analysis. Updated Version 2008 (http://ec.europa.eu/consumers/rights/docs/consumer_law_compendium_comparative_analysis_en_final.pdf).
29Kåre Lilleholt, «Urimelege standardvilkår i Norden og Europa», Håkonarmål 2005, Bergen 2005 s. 29–32.
30Rt. 2011 s. 670 Nye Major; Rt. 2011 s. 679 Krusesgate; Rt. 2012 s. 355 Lognvik. Sjå òg Kåre Lilleholt, «Forbrukarvernets framtid i Norden», Förhandlingarna vid Det 39:e nordiska juristmötet i Stockholm 18–19 augusti 2011. Del I, Stockholm 2011 s. 457–458.
31Ot.prp. nr. 23 (2006–2007) Om lov om endringer i forbrukerkjøpsloven mv. punkt 4.
32Sjå om spørsmålet, Micklitz og Reich, The Commission Proposal for a «Regulation on a Common European Sales Law (CESL)» – too broad or not broad enough? s. 12–14.
33Sjå meir allment om spørsmålet, Kåre Lilleholt, «The Draft Common Frame of Reference and ‘Cancellation’ of Contracts», Juridica International, 2008 s. 111–117.
34Oliver Remien, «Verpflichtungen des Verkäufers nach EU-Kaufrecht», i Martin Schmidt-Kessel (red.), Ein einheitliches Kaufrecht?, München 2012 s. 307–326 på s. 315.
35Direktiv 2011/13; direktivet skal gjennomførast slik at det får verknad for avtalar gjorde etter 13. juni 2014 (art. 28 andre ledd).
36Sjå om den tilsvarande føresegna i «feasibility study», Kåre Lilleholt, «Passing of Risk and the Risk of Mystification: Some Drafting Issues», European Review of Private Law, 2011 s.921–929 på s. 926.
37Sjå generelt, Amund Bjøranger Tørum, Direktekrav. Særlig om direktekrav ved kjøp, tilvirkning og entreprise. Formuerettslige analyser i komparativ belysning, Oslo 2007 s. 388–422.
38Sjå Tørum, Direktekrav s. 400 (om kjøpslova).
39Sjå ei samanlikning mellom CISG del II og dei nordiske kjøpslovene, Jan Kleineman og Tom Madell, Avtalsslutande vid internationella köp av varor (TemaNord 2009:507).
40Sjå for ei gjennomgåing, Martin Gebauer, «Der Vertragsschluss im EU-Kaufrecht (Artt. 30–39 GEKR)», i Martin Schmidt-Kessel (red.), Ein einheitliches europäisches Kaufrecht?, München 2012 s. 121–145.
41Sjå ei drøfting frå tysk synsstad, Michael Müller, «Die Verjährung im EU-Kaufrecht», i Martin Schmidt-Kessel (red.), Ein einheitliches europäisches Kaufrecht?, München 2012 s. 529–551.
42Sjå òg merknad D til foreldingsregelen i DCFR III.–7:101 i von Bar og Clive (red.), DCFR Full Edition s. 1140.
43Sjå til samanlikning merknad B til den tilsvarande føresegna i DCFR III.–7:203 i von Bar og Clive (red.), DCFR Full Edition s. 1155.

Idunn bruker informasjonskapsler (cookies). Ved å fortsette å bruke nettsiden godtar du dette. Klikk her for mer informasjon