Bygningsjussen skal reformerast, enda ein gong. Spørsmålet er om endringsframlegga går langt nok. I byggjesakforvaltninga er viljen til detaljstyring sterk, fullmaktene vide og konsekvensane praktisk viktige for folk flest. Ein kunne ønskje seg ei prinsipiell gjennomgåing av området der omsyna til rettstryggleik og rettsvisse stod sentralt i vurderinga.

Byggjesakreglane vart grundig endra i 1995. Seinare har Bygningslovutvalet lagt fram to utgreiingar med tittelen «Mer effektiv byggelovgivning» (NOU 2003: 24 og NOU 2005: 12). Høyringsfristen for den siste utgreiinga var ute for meir enn eitt år sia, og saka ligg i departementet.

Bygningsdelen av plan- og bygningslova regulerer alt byggjearbeid på fast eigedom, alle endringar av byggverk og langt på veg all bruk av fast eigedom. Lov og tilhøyrande forskrifter er prega av sveipande formuleringar med lågt presisjonsnivå. Ei stor gruppe ingeniørar og ei langt mindre gruppe av juristar som arbeider med desse sakene, kan nok gje inntrykk av å ha fasitsvaret på kva dei ulne uttrykka inneber, men går ein nærare inn på saka, opplever ein ofte at det rettslege grunnlaget for tolkingane er meir enn tvilsamt. Dette skapar tvistar når nye bygg skal førast opp, når eksisterande bygg skal endrast, men også når bygg skal seljast. Som eit døme på det siste kan nemnast den forvirringa som rår kring «lovlege» og ikkje «lovlege» bustader og rom til bustadføremål.

Dei vage formuleringane og dei vide fullmaktene i bygningslovgjevinga og den nærskylde planlovgjevinga fører i praksis til at saksførebuarar på relativt lågt nivå sit med stor makt. Det er velkjent i byggjebransjen at ein bør passe seg for uvenskap med den lokale bygningsetaten. Store verdiar står på spel for grunneigarar og utbyggjarar. Særleg i små kommunar kan det vera vanskeleg å etterleva habilitetskrava på ein god måte. Dei seinare åra har vi måtta lære at den norske forvaltninga ikkje eingong er immun mot økonomiske transaksjonar som vi før, noko nedlatande, berre ville tiltru meir eksotiske kulturar.

Bygningslovutvalet ser ikkje ut til å ha teke noko oppgjer med den manglande rettsvissa og dei vide fullmaktene for forvaltninga. Ordet «korrupsjon» er så vidt nemnt på dei til saman meir enn sju hundre sidene, og da berre som noko ein bør sleppe mistanke om. No er det ingen grunn til å tru at den eigentlege korrupsjonen er noko stort problem. Like viktig er det at borgarane skal ha klåre rettar. Idealet om rettsstaten inneber at vi ikkje skal måtte stå med lua i handa framfor kommunale funksjonærar.

Ei anna uheldig side ved byggjesakreglane er ordninga med at forvaltninga skal kunne koma med sin kontroll og sine påbod i ettertid. Det skapar òg dårleg rettsvisse.

Etter byggjesakreforma frå 1995 har det kommunale tilsynet med byggjeverksemda i høg grad vore ein papirkontroll. Ei ordning med offentleg godkjende «ansvarlege» for søknad, prosjektering, utføring og kontroll har ført til at kommunens folk har vore lite ute på byggjeplassane for å kontrollere korleis bygget faktisk blir oppført.

No tek det til å koma opp saker om riving av ferdigstilte nybygg. Mest kjend er ei sak frå Bergen som har vore omtala i pressa i det siste, der det er tale om å rive toppetasjane på tre bustadblokker, visstnok i første rekkje fordi utnyttingsgraden for tomta er for høg. Femten av nitten bustader i blokkene er alt selde og flytta inn i, melder avisene. Generelt, og utan kommentar til den konkrete saka, kan det seiast at ein slik situasjon lett kan utvikle seg til ei tragedie for uskuldige tredjepartar, nemleg dei som har kjøpt bustader i bygget. Same kva utfallet av forvaltningssaka blir, er det lett å tenkje seg at bustadene kan vera vanskelege å selje for full pris. Det gjeld både dei bustadene som eventuelt skal rivast, og dei andre bustadene i dei aktuelle bygga. Rekninga for det heile lett kan hamne hos bustadkjøparane. At utbyggjaren i slike tilfelle normalt har ansvar, er greitt nok, men i dei seinare åra har det vore vanleg med utbygging gjennom aksjeselskap med minimal aksjekapital, selskap som gjerne er borte etter få år. Eventuelle garantiar etter bustadoppføringslova hjelper ikkje mykje i slike tilfelle; dei er for små. Personleg ansvar for styre og dagleg leiar kan tenkjast, men det er ofte usikkert kor mykje som kan hentast der.

Når kommunane har skore ned på kontrollen, er det for å spara pengar. Da er det eit rimeleg motstykke at tredjepartar som lir tap på grunn av feil som kunne ha vore oppdaga med ei anna kontrollordning, blir haldne iallfall økonomisk skadeslause. Tapt nattesøvn kan det vera verre å kompensere.

Bygningslovutvalet har gjort framlegg om at kommunens tilsyn skal styrkjast, men her òg spørst det om framlegget går langt nok.

Kanskje kunne det vera ein tanke å setje ned eit bygningslovutval som hadde som si fremste oppgåve å vurdere slike spørsmål som er nemnde her?