Det har skjedd før. Ei kyrkje har blitt til moské, moské har blitt til museum – eller moské er blitt til ei kyrkje.

Det har vore sterke reaksjonar etter at Tyrkias president Recep Tayyip Erdoğan vedtok å ta i bruk det verdskjente praktbygget Hagia Sofia i Istanbul som moské. Dette blir tolka som eitt av mange tiltak for å gjera landet meir muslimsk. Hagia Sofia var først kyrkje i 916 år, så moské i 482 år, men etter at Atatürk gjorde Tyrkia til eit meir sekulært samfunn, har bygget vore museum.

Det finst liknande døme i historia: Moskékatedralen i Córdoba i Spania – La Mezquita – var først ei kyrkje, så moské. Etter den kristne gjenerobringa av byen på 1200-talet, blei bygget igjen ei kyrkje. Men det meste av moskéarkitekturen fekk stå. Vakre mauriske bogegangar omgir ein katedral i barokk stil. Forhåpentlegvis vil også dei eineståande kristne mosaikkane i Hagia Sofia få vera i fred, også etter at bygget er blitt moské att.

Det er forståeleg at mange ønskjer at gudshusa først og fremst skal vera ein stad for bøn og gudsteneste – og ikkje museum for turistar frå heile verda. Men det unike med Hagia Sofia er at ho i nesten 90 år – etter at bygget blei museum i 1935 – har vore tilgjengeleg for alle, på tvers av religionar og livssyn, truande og ikkje truande. Likeins var La Mezquita i ein periode open for både muslimar og kristne. No blir begge bygningane brukt som symbol i ein politisk kamp, der religion blir nytta til å markera nasjonal identitet og makt, i ei avgrensing mot «dei andre». For Erdoğan er det islam som spelar denne rolla, for ytterleggåande høgrekrefter i Spania, er det kristendom. Når majoriteten på denne måten demonstrerer makt, har religiøse minoritetar grunn til å vera engstelege. Religionsfridomen blir sett under press.

At kyrkjer og andre gudshus i mange tilfelle appellerer til sterke kjensler og skaper engasjement, er heilt sikkert. I dette nummeret av Kirke og Kultur skriv Berit Thorbjørnsrud om kyrkjebygging på Den arabiske halvøya. Ho viser at kyrkjebygging på den eine sida er noko kontroversielt, samstundes som styresmaktene ønskjer å framstå som tolerante overfor den kristne minoriteten. Dei gir løyve til bygging, men vil at kyrkjene skal vera mest mogleg «usynlege». Dette er ikkje heilt ulikt debattar her til lands om kva religiøse uttrykk som skal vera lovlege og synlege i det offentlege rom – enten det er snakk om fysiske bygningar, bønerop og hovudplagg eller andre religiøse symbol. Og majoriteten sit gjerne med definisjonsmakta.

Margunn Sandal analyserer den omdiskuterte Østre Porsgrunn kyrkje. Kva bør ein gjera når ei kyrkje brenn ned – laga ein identisk kopi eller skapa noko nytt og annleis? Sandal viser at det nye kyrkjebygget ikkje berre framstår som nytt og moderne, men også tar omsyn til historia og lokale omgjevnader, og har eit utprega sakralt preg.

Denne hausten skal Kyrkjemøtet i Den norske kyrkja drøfta framtidig kyrkjeleg organisering. Då er det på sin plass også å drøfta kva slags kyrkje vi ønskjer, eller kva kyrkja skal vera i vår tid. Kva meiner vi eigentleg med «folkekyrkje» – og kva plass skal denne ha i eit fleirreligiøst og pluralistisk samfunn? Kåre Rånes argumenterer for at folkekyrkja først og fremst er ei «livsløpskyrkje» – ei kyrkje som døyper, konfirmerer, held bryllaup og gravferd. Religionssosiolog Pål Repstad undersøker religiøse trendar i Noreg og skriv om ulike scenarier for religiøst liv i framtida: Korleis ser situasjonen i Noreg ut om tjue år? Vil religionen vera meir konservativ og mindre liberal, eller motsett? Vil samfunnet vera prega av større polarisering mellom trussamfunna – eller toleranse og samarbeid? Kva slags utvikling ønskjer vi oss?

Trond Bakkevig skriv om aktuelle og konkrete utfordringar for religions- og livssynspolitikken, på bakgrunn av ei undersøking som nyleg er gjort i Oslo. Mange av anbefalingane som kjem fram i rapporten «Tro det eller ei» er relevante også for andre stader. Det synest å vera eit stort behov for kompetanseheving om religion og livssyn innan mange samfunnssektorar, og ikkje minst eit behov for dialog og samarbeid på tvers.

Av anna stoff i dette nummeret har vi eit intervju med forfattaren Inger Bråtveit. Ho seier mellom anna at bøker som omhandlar barsel og morskap ofte blir devaluert, altså ikkje oppfatta som allmenne, men som kvinnelitteratur. Kvifor er det slik?

Sjukeheimsprest Yvonne Andersen skriv om sine møte med demente. Korleis skal ho forholda seg til demente som har ei anna tidsforståing, som erfarer møte og kontakt med pårørande som er døde, og som opplever dette som omsorg og trøyst? Skal ho berre avfeia det – eller kan deira erfaringar gi næring til den kristne trua på oppstoda og evig liv?

Kjetil Hafstad tar opp det store og viktige temaet «kampen mot det vonde» og belyser dette utifrå filosofi og teologi. Glimt frå historia gjennom 2000 år viser at strategiane i kampen mot vondskap har vore mangslungne. Dét kan faktisk gi grunn til ein viss optimisme også i vår tid.