Oppgrader til nyeste versjon av Internet eksplorer for best mulig visning av siden. Klikk her for for å skjule denne meldingen
Ikke pålogget
{{session.user.firstName}} {{session.user.lastName}}
Du har tilgang til Idunn gjennom , & {{sessionPartyGroup.name}}

Olav H. Hauges «Kom ikkje med heile sanningi» som metapoetisk orakeldikting

stein@haugesenteret.no

Stein Arnold Hevrøy har mastergrad i filosofi frå Universitetet i Bergen og arbeider som dokumentasjonsansvarleg på Olav H. Hauge-senteret i Ulvik. Hevrøy står bak artiklar som «The ethical fruitfulness of Nietzsche’s view on suffering» (2011), publisert i Making sense of suffering. Theory, practice, representation (red. Bev Hogue & Anna Sugiyama) og «Folds, vitality, fragility. Gilles Deleuze and Mario Perniola» (2015), publisert i Agalma 30. Erotica, antierotica (red. Mario Perniola). Sistnemnde publikasjon vart skrive i samarbeid med førsteamanuensis Hans Jacob Ohldieck ved LLE, UiB. E-post: stein@haugesenteret.no

Olav H. Hauges «Kom ikkje med heile sanningi» som metapoetisk orakeldikting

Artikkelen gjev ei lesing av Olav H. Hauges dikt «Kom ikkje med heile sanningi», og argumenterer for at diktet kan tolkast som intertekstuelt knytt til eit fragment av den før-sokratiske filosofen Heraklit. Den empiriske støtta for argumentasjonen finst i kommentarar om Heraklit i Hauge si dagbok, og i marginalia i verk av og om Heraklit i Hauges boksamling. Hauge sine koplingar til ymse tanketradisjonar vert etablert ved å sjå på anna relevant Hauge-forsking. Gjennom å trekka fram filosofiske perspektiv frå Hauge-resepsjonen vert det òg gjort sannsynleg at det tidlegare ikkje er gjort noko studie av samanhengen mellom Hauge si dikting og Heraklit sine fragment. Til sist kjem artikkelen nærmare inn på det heraklitiske i diktet «Kom ikkje med heile sanningi».

Nøkkelord: Olav H. Hauge, Heraklit, intertekstuell, gresk tenking, hybris

Olav H. Hauge’s poem «Don’t come to me with the entire truth» as metapoetical oracle-poetry

This article presents a reading of the poem «Don’t come to me with the entire truth» written by the Norwegian poet Olav H. Hauge. I argue that the poem should be interpreted as intertextually connected to a particular fragment by the Presocratic philosopher Heraclitus. By detour of several other researchers’ work on Hauge, I establish that, while the Hauge reception is well versed in the author’s links to various philosophical traditions, no other study of the relation between Hauge’s poetry and Heraclitus exists. In order to support my general argument, I examine comments on Heraclitus in Hauge’s diary, and search his actual library for marginalia in works by and about Heraclitus. At the end of the article, I explore the Heraclitean trajectory through a reading of Hauge’s poem.

Keywords: Olav H. Hauge, Heraclitus, intertextual, Greek thinking, hubris, metapoetical

 

Var det av di han kjende at elden i si ånd heldt på å slokna, at åndi vart til vatn, han gjekk inn i myrkret? Eg har halde meg til Heraklits måte å segja det på, for Heraklit var Hölderlins største meister. (Olav H. Hauge i dagboka, 1958)

Innleiing

Kva er høvet til sanning i «Kom ikkje med heile sanningi» av Olav H. Hauge? Det er eit dikt som ikkje utan vidare avdekker si eiga sanning, men kjem med teikn og vink. Som tittelen viser, meiner eg å finna eit orakelspråk i Hauge-diktet, og spørsmålet er då kvar Hauge kan ha henta inspirasjon til diktet. Eg vil difor undersøka moglege koplingar mellom orakelfragmentet til Heraklit (544–475 f.v.t.) og «Kom ikkje med heile sanningi». Dette fragmentet uttrykker at Apollons orakel ikkje seier eller held heilt skjult, men ymtar. På eit vis kjem Hauge sitt dikt med det same: ikkje heile sanninga, og ikkje inga sanning, men fjom og glimt. Kanskje er også denne halvskjulte referansen årsak til at det ikkje er gjort grundige studiar av «Kom ikkje med heile sanningi», trass i at det er blant dei mest kanoniserte dikta til Olav H. Hauge.1

Få Hauge-kjennarar har skrive noko om «Kom ikkje med heile sanningi». Eg har berre funne to: Hauge-omsettar Robert Bly og Jørgen Sejersted. Førstnemnde omtalar diktet i føreor-det til den engelske Hauge-omsettinga Trusting Your Life To Water and Eternity, der han skriv at kinesisk poesi har fått Hauge inn på ein «‘grain of salt’ theory», og har då truleg den korthogne og modernistiske Hauge i tankane (Bly 1987, 7). Sejersted gjev ei kort skildring av diktet i artikkelen «Olav H. Hauge 1908–1994» frå Den norske litterære kanon 1900–1960, der han viser til sentrale utviklingstrekk i Hauges forfattarskap:

Hauge beveger seg nå i retning av knappere dikt; han skriver stadig flere korte impresjoner og stemninger, men også aforismeliknende visdomsord. Den knappe formen legger en stor byrde på hver linje og hvert ord, men i det ambisiøse «Kom ikkje med heile sanningi» lykkes dikteren (Sejersted 2007, 200).

Likevel kan korkje Bly eller Sejersted stadfesta eller avkrefta ein eventuell påverknad frå Heraklit hjå Hauge. Andre kjelder er naudsynte.

Det er mange forskjellige inngangar til Olav H. Hauges forfattarskap.2 Det er nok dels fordi autodidakten Hauge hadde særs god kjennskap til verdslitteraturen.3 I tillegg kjem det av at Hauge hadde mykje brevkontakt med forfattarkollegaer og andre, der det ofte vart veksla syn på omsetting og dikting. Boksamlinga etter Hauge på Olav H. Hauge-senteret i Ulvik, som tel 6237 skrifter (med margnotat, understrekingar og andre markeringar gjort av diktaren), og brevsamlinga på Universitetsbiblioteket i Bergen med rundt 3500 brev, er difor to viktige tekstlege kjelder til Olav H. Hauges liv og verk. I Hauge-forskinga kan desse kjeldene spela på lag med Olav H. Hauges Dikt i samling (2010) og dei etterlatne dagbøkene, utgjevne i fem bind på til saman meir enn 4000 sider i Dagbok 1924–1994 (Hauge 2000). I denne artikkelen vil eg freista å trekka vekslar på tre av desse fire kjeldene, nemleg boksamlinga på Hauge-senteret, Dikt i samling og Dagbok.4

Kva er nytta ved boksamlinga som forskingskjelde? Kva kan ein læra av å lesa ei bok ein annan har lese? Det er vanskeleg, om ikkje umogeleg, å vita nøyaktig kva lesaren Hauge har meint med å streka under ei setning. Det er likevel skilnad på bøker der ein kan sjå fleire forskjellige strekar; blyant, blå penn, raud penn, og bøker som knapt verkar å vera lesne i det heile. Ein kan vita at Hauge har lese i verka ein finn marginalia i, og dette kan vera nyttig i utforskinga av intertekstuelle referansar i Hauge si dikting. I boksamlinga er det ei rekke indikasjonar på at Heraklit har vore viktig for Hauge. Mange av dei filosofihistoriske verka har tydelege markeringar i Heraklit-delen, medan andre før-sokratikarar ofte vert forbigått. Dette blir støtta av funna i Dagbok 1924–1994, der Heraklit er nemnd rundt 70 gongar i perioden 1956–1993. Eg kjem meir spesifikt inn på dei ulike kjeldene mot slutten, der eg les Heraklits fragment om orakelet i Delfi og «Kom ikkje med heile sanningi».

Artikkelen har to hovuddelar, med fire delmål. Den første hovuddelen kjem inn på andre lesingar av Hauge, og har som mål 1) å visa til tenking i Hauge sin poesi. I den andre hovuddelen går eg djupare inn i mi eiga lesing av Hauge, nærare bestemt heraklitiske aspekt i diktet «Kom ikkje med heile sanningi». Der vil eg 2) syna kva tilhøve det er mellom lesaren Hauge og Heraklit, 3) sannsynleggjera at diktaren Hauge har nytta Heraklit som ressurs i diktet «Kom ikkje med heile sanningi», og 4) få fram korleis «Kom ikkje med heile sanningi» representerer ei tenking om poesi.

Hauge-resepsjonen

Mange Hauge-tolkarar er eksplisitte på korleis Olav H. Hauge bør ha vørdnad som poetisk tenkar. Mest direkte er kanskje Kjartan Hatløy i artikkelen «Olav H. Hauge: Ein tenkjar i dikt» (2008), der den eksistensielle sårbarheita i diktinga til Hauge blir trekt fram:

[…] etter mitt syn er det mennesket sjølv som hos han kan vere nesten heilagt. Særskilt synes det å få denne høgste verdi i og med striden mennesket fører gjen-nom hundreåra, for å forstå seg sjølv. Mennesket får rykke nær det heilage i all si sårbarheit, kanskje fordi det sjølv er dette vesenet som det veldige og vanskeleg fattelege kosmos dag for dag syner seg fram for (Hatløy 2008, 263–264).

Det er liten tvil om at Hatløy er inne på eit sentralt tema hjå Hauge. At menneske er utsette i eksistensiell forstand, ser ein allereie i opningslinene i Glør i oska (1946): «Eg er berre ein gneiste / av den store eld. / Og som eg kveiktest i myrkret, / skal eg slokna ein kveld» (Hauge 2010, 15). Det er dette sårbare subjektet som treng vern mot røynd og natur, og som tek tilflukt i diktet og språket. Difor kallar Hatløy – med referanse til Nietzsche – Hauge sine dikt for arkitektur for dei tenkande (Hatløy 2008, 262). Hatløy, som sjølv har nytta Heraklit i si eiga dikting,5 nemner heraklitiske element i forfattarskapen til Hauge.

Den 23. mai 1961 hadde Olav H. Hauge valt tittel til den fjerde diktsamlinga si, og han skriv i dagboka: «På ørnetuva har eg kalla henne. Kanskje det let litt uvanleg. Eg har vendingi frå Skirnesmål, det skal tyda ‘på ei einsam tuve’ etter merknadene» (Hauge 2000, bd. 2, 214). Fleire har sagt at diktet sin funksjon i Hauge si diktarverd – og i særleg grad i denne samlinga – er å verna mot ei faretrugande røynd. Atle Kittang syner i artikkelen «Eit vern om draumen: analyse av eit biletmønster og eit dikt hos Olav H. Hauge» korleis diktarar kan skapa nye verder i avstand til røyndomen, innanfor diktet sitt eige rom. «Til eit Astrup-bilete» står i ei viss motsetning til det isolasjonistiske i På Ørnetuva, for det representerer noko sjeldan i forfattarskapen ifølge Kittang, nemleg at «lengt blir til røyndom, der ei søkande rørsle når fram til sitt mål» (Kittang 1988, 36). I «Til eit Astrup-bilete» er det eit dobbelt vern: diktet vernar som språkleg byggverk, og i diktet vernar steingjerdet om dei to menneska og den groande hagen deira. Ved å påpeika dette får Kittang fram at diktet ikkje berre treng å vera eit vern mot noko, men at det òg kan verna om noko. Det vernande kan også bli oppfatta som noko positivt med omsyn til å skapa rom for tenking, som i opningsdiktet i På Ørnetuva: «Men kva er mine ord? / Stormkrøkt skog / imot nord, / fjellgrindar / imot dags / herjande / eld» (Hauge 2010, 185). Diktet synest å kunne verna mot det direkte og påtrengande dagslyset, og kan slik sett bli tolka som det Kittang i føreordet til Møtestader kallar «[…] eit rom for refleksjon» (Kittang 1988, 7).

Det å trekka seg attende for å sjå frå trygg distanse finn me tematisert også i «Lauvhyttor og snøhus» i Spør vinden: «Det er ikkje mykje med / desse versi, berre / nokre ord, røysa saman / på slump. / Eg synest / likevel / det er gildt / å laga dei, då / har eg som eit hus / ei liti stund» (Hauge 2010, 308). Lauvhytter og snøhus gjev både le og utsyn.6 Her kjem sambandet mellom språk og arkitektur tydeleg fram. Samstundes er det interessant korleis versediktinga har same temporalitet som lauvhyttene og snøhusa: Dei kan berre verna ei lita stund. Det er ein analogi mellom dikting og barnleg leik i diktet som kanskje kan forklara noko av dette: «Eg kjem i hug lauvhyttene / me bygde / då me var små» (Hauge 2010, 308). Kan henda er leiken og sjølvgløyminga vel så viktig som det språklege vernet i dette diktet. At diktaren berre tek bustad i dei medan han lagar dei, talar for eit slikt perspektiv.

I det meir alvorstunge diktet «Eg dreg ifrå glaset» i På Ørnetuva er det òg huset som vernar:

 

Eg dreg ifrå glaset fyrr eg legg meg,

eg vil sjå det levande myrkret når eg vaknar,

og skogen og himmelen. Eg veit ei grav

som ikkje har glugg mot stjernone.

No er Orion komen i vest, alltid jagande –

han er ikkje komen lenger enn eg.

Kirsebærtreet utanfor er nake og svart.

I den svimlande blå himmelklokka

ritar morgonmånen med hard nagl.

(Hauge 2010, 186)

I ein analyse av dette diktet ser Øyvind Rimbereid likskapen til «Lauvhyttor og snøhus»; det handlar om «Å byggje seg eit hus av ord som samstundes syner oss røynda utanfor» (Rimbereid 2008, 109). I det vernande huset maktar eg-et å stå vendt mot den potensielt destruktive og faretruande natta utan å gå til grunne. Glaset er altså i særstilling som del av byggverket. Det dei interessante diktanalysane til Kittang og Rimbereid opnar for, i tillegg til den viktige innsikta om diktet som vern mot herjande røynd i Hauge si diktarverd, er å forstå at dikt både er rom og gjev rom for det indirekte, altså refleksjon eller tenking. Eg skal også koma attende til isolasjonsperspektivet, for det finst døme på Hauge-dikt som bryt med det isolasjonistiske, dersom ein oppfattar intertekstuelle referansar som eit slags samvær.

Det er stor semje om at Hauge var ein romantisk diktar, sjølv om det kan vera meir usemje kring i kva grad heile forfattarskapen bør kategoriserast som romantisk. For medan Glør i oska (1946) er prega av religiøst stemte dikt, som «I dag og i morgon» og «Bøn» som vender seg til hinsidige storleikar i platonisk eller kristen forstand, blir dette dempa seinare. På Ørnetuva (1961) vert ofte omtala som det klaraste vendepunktet i den «gamle diktaren» si utvikling frå det romantiske til det modernistiske. Det er likevel dei gamle som er eldst for Hauge. For ein finn døme som gjev assosiasjonar til platonistisk tankegods hjå Hauge lenger ut i forfattarskapen òg. Arnljot Eggen peikar på dette i ei tolking av diktet «Og eg var sorg», frå Dropar i austavind (1966): «At han ‘heldt til i ei hole’ kan òg minne om det platonistiske synet han hadde: Omverda var berre ein avglans av ei større og rikare verd bak det synlege» (Eggen i Stegane 1974, 51). Eggen tenker sjølvsagt her på Platon si holemyte frå bok VII i Staten, der ein person, ofte oppfatta som Sokrates, maktar å riva seg laus frå lenkene sine og tre ut av hola, og få innsyn i det røynlege utanfor den sanselege skuggeverda. Den andre teksten Eggen må ha i tankane når han nyttar ordet «avglans», er diktet «Bøn» frå Glør i oska der Hauge skriv: «Opn mine augo, Herre, / so eg kan betre sjå / underet, ikkje berre / avglansen utanpå» (Hauge 2010, 85). Eggen viser slik til både det intertekstuelle og intratekstuelle i Hauge si dikting.

 

Og eg var sorg

Og eg var sorg og heldt til i ei hole.

Og eg var ovmod og bygde attum stjernone.

No byggjer eg i næraste treet,

og um morgonen når eg vaknar,

trær fura gull på nåli.

(Hauge 2010, 254)

Idar Stegane les i Olav H. Hauges dikting (1974) «Og eg var sorg» med blikket retta mot Hauges utvikling som diktar. Det er eg-et si rolle i diktet som blir vurdert. Stegane påpeikar at det i dei første verselinene med hole- og stjernebiletet blir fokusert på eg-et, medan den andre halvdelen av diktet syner eit omsyn for den nære omverda. Han argumenterer for at dette inneber ein klar avstand frå det romantiske, samstundes som det peikar mot eit jordnært medvit:

Diktet viser altså for så vidt at Hauge, samstundes som han steller seg på fråstand frå sin eigen romantiske skrivemåte, òg viser korleis eg-et kan brukast på ein annan måte for å syne at det ikkje er mogleg med opphøgd einsemd, men turvande å gjere si gjerning under omsyn til og i dialog med sine omgjevnader. Ein treng ikkje leite «attum stjernone» etter lys, ein kan byggje «i næraste treet», for strålane frå sola (eller stjernene) finst der og får meining der; «når eg vaknar, / trår fura gull på nåli» (Stegane 1974, 109).7

Tolkinga til Stegane gjev noko Eggen sin kommentar om platonisme ikkje gjorde, nemleg ei forståing av samanhengen mellom dei ulike elementa i diktet, relasjonen til andre Hauge-dikt, forfattarskap og liv.8 Eggen, og andre som nyttar platonistiske omgrep som tolkingsreiskap for diktet, er likevel inne på noko. «Og eg var sorg» trekker på ein tankestruktur frå den greske antikken, men som me kjenner best frå Aristoteles: «Sorg/hole» og «ovmod/stjernone» står som overdrivne motpolar, medan «gull på nåli» umiskjenneleg kling som den gylne mid-delveg. Den aristoteliske utsegna om at lukka er ein stad mellom to ytterpunkt, er ein variant av det greske mantraet «inkje til overmål». Overdriving inneber hybris; det straffar seg alltid. Eit anna teikn på at hybris-omgrepet kan knytast til «Og eg var sorg», er at Hauge i 1962 ikkje mindre enn fire gongar skriv at «‘Ovmod skal du slokkje (sic) snarare enn lauseld,’ segjer Heraklit» (Hauge 2000, bd. 2, 372). Nyttar me dette perspektivet, gjev det meining at fuglemotivet i tredje verseline viser til at diktar-eg-et kan slå ut vengene sine og fyka, men ikkje for høgt. Etter det eg veit, har tidlegare tolkingar av «Og eg var sorg» oversett dette aristoteliske aspektet i diktet, og da også dei konsekvensane dette har for tolkinga av det.

Sjølv om Hauge er ein poetisk tenkar i fleire tydingar, gjev det lita meining å nemna han som ein systematisk filosof, eller å seia at han held seg konsekvent til ein tenkar. Hauge råkar meg meir som ein slags pragmatikar, noko han sjølv er inne på i ein kommentar til si eiga lesing av Lu Chi og Aristoteles i dagboka: «Eg er nett som Askeladden, samlar på alt og gjer mange og lange umvegar» (bd. 3, 111). Hauge las ikkje berre Lu Chi, for så å skriva eit dikt. Han las mellom anna Allan Watts, Platon, Aristoteles, Heraklit, Nietzsche, i tillegg til ein mangslungen verdslyrikk, noko dikta, dagbøkene og boksamlinga hans vitnar om. Og det han skreiv, var utan tvil prega av det han las. Ein Hauge-kjennar som har vore inne på dette, er Hadle Oftedal Andersen. I boka Poetens andlet. Om lyrikaren Olav H. Hauge (2002) syner Andersen korleis Hauge si dikting kan verta lesen med utgangspunkt i ymse tanketradisjonar, og nyttar mellom anna haiku og Zen frå Austen, og Platon, Nietzsche og Freud blant vestlege tenkarar i tolkingane sine av Hauge-dikt. Slik maktar Andersen å visa dei forskjellige maskene, eller andleta, til lyrikaren Hauge.9 Men Andersen går korkje inn på «Kom ikkje med heile sanningi» eller Heraklit si innverknadskraft på Hauge si dikting.

Eg har til no freista å teikna opp ein horisont eg meiner ei tolking av «Kom ikkje med heile sanningi» høyrer heime innanfor, nemleg ei forståing av Hauge som ein tenkande diktar og poetisk tenkar. Særskilt har eg lagt vekt på korleis Hauge tok i bruk forståinga av hybris og menneskelege grenser frå den greske antikken i diktarverda si. I det følgjande vil eg bygga vidare på dette medan eg freistar å sjå korleis Hauge kan ha vore påverka av Heraklit-fragmentet om dei løyndomsfulle orakelutsegnene.

Orakelfragmentet til Heraklit og «Kom ikkje med heile sanningi»

Hauge har plassert inn heraklitiske element i fleire av dikta sine. Heilt eksplisitt er det i det korte diktet «Framfor undergangen» frå Janglestrå (1980): «Jesu ord / og Heraklits vassgraut / kan enno frelsa verdi. / So liketil er det» (Hauge 2010, 371). Her er boksamlinga på Hauge-senteret til hjelp: «vassgrauten» har Hauge etter alt å døma henta frå boka si Heraklit: Urworte der Philosophie (1957), der det i eit appendiks om Heraklits liv står:

Da erschien unter ihnen der Mann Herakleitos mit Namen und verzehrte vor ihre Augen eine Gerstengrütze, nur mit Wasser gemischt. Diese schweigend gegebene Lehre merkten sich die Ephesier und bedurften keiner anderen Zurechtweisung mehr.10 (Heraklit 1957, 36)

Det er ei rekke markeringar i margen til dette tekststykket. Det er streka med både penn og blyant, som indikerer at det er lese (minst) to gonger. I tillegg har Hauge notert «Byggraut» over ordet «Gerstengrütze». I diktet viser vassgrauten truleg til frelsa i det nøysame. Poenget mitt her er å visa til korleis det Hauge les, dukkar opp att i det han skriv. Hauge har truleg også Heraklit i tankane når han skriv verselina «Sorg er krafts uppkome» i diktet «Upp gjennom elvedalen», også i Janglestrå, men gjev då ikkje ein direkte referanse. Etter at dagbøkene til Hauge vart publiserte, vart koplinga mogleg å sjå, for under datoen 11. januar 1975 står det: «Sorg er krafts uppkome, Heraklit!» (bd. 4, 237). Samanhengen mellom sorg og kraft har truleg med å gjera at «Veien oppover og nedover er den samme» (Heraklit i Næss 1953, 39). Men korleis er det med «Kom ikkje med heile sanningi»? I dette tilfellet er referansen til Heraklit framleis mindre openbar, og eg vil korkje hevda at Heraklit-fragmentet er den einaste, eller den primære kjelda til diktet. Ein av grunnane til dette er at «Kom ikkje med heile sanningi» står fram som eit songleg hyllingsdikt, noko som bryt med den dunkelheita Heraklit er kjend for.

 

Kom ikkje med heile sanningi

Kom ikkje med heile sanningi,

kom ikkje med havet for min torste,

kom ikkje med himmelen når eg ber om ljos,

men kom med ein glimt, ei dogg, eit fjom

slik fuglane ber med seg vassdropar frå lauget

og vinden eit korn av salt.

Parallellismane og den høgstemte tonen i diktet gjev sterkare assosiasjonar til Salmane i Bibelen11 enn til abstruse fragment hjå Heraklit. Det hindrar likevel ikkje at ein studie av Heraklit-fragmentet og «Kom ikkje med heile sanningi» kan bidra til ny forståing av diktet.

Boksamlinga etter Hauge syner at han har lese om Heraklit i fleire filosofihistoriske verk. Hauge viser òg at han har teke stilling til det han har lese om Heraklit; i eit margnotat i Arne Næss’ En innføring i filosofiske problemer (1953) skriv Hauge «Sjå Hölderlins dikting», og i Anathon Aalls Filosofiens historie (1929) har han notert «Sjå Schwegler, sjå Hölderlin».12 I Bertrand Russells klassikar A History of Western Philosophy (1948) merkar Hauge seg Heraklit-fragmentet «The Lord whose is the oracle of Delphi neither utters nor hides his meaning, but shows it by a sign»13 (Russell 1948, 61). Det same fragmentet er understreka i Alf Ahlbergs Den græske Filosofi fra Thales til Sokrates: «Han udtaler intet og skjuler intet, men han gør antydninger»14 (Ahlberg 1963, 26). Hauge hadde òg original-litteratur av Heraklit med tittelen Urworte der Philosophie (1957), ei bok med dei greske fragmenta side om side med si tyske omsetting. I Urworte har Hauge skrive «Sjå Nietzsche um Heraklit ‘Die Philosophie im tragischen Zeitalter’», eit skrift han også har lese. I Heraklit-boka Urworte er fragmentet omsett slik: «Der waltende Gott, dem die Seherstätte gehört, die zu Delphi, nicht redet er, auch nicht verhüllt er, sondern er kündet»15 (Heraklit 1957, 13). Hauge siterer også Heraklit i dagboka si i 1957:

Eit diktarverk vert alltid ei orakelutsegn, på same måten som Heraklit segjer um Apollon: «Nicht redet er, auch nicht verhüllt er, sondern er deutet an.» Og Hölderlin segjer: «Winke sind von alters her die Sprache der Götter» (bd. 1, 574).

Dei to tyske omsettingane er altså ulike: den eine sluttar med «sondern er kündet» og den andre med «sondern er deutet an».16 Der «kündet» kan bli omsett til «kunngjer», er «deutet an» meir forsiktig. Begge omsettingane av fragmentet er gjort av same person (Burckhardt), og versjonen Hauge nyttar i dagboka, ser i sin heilskap slik ut: «Der waltende Gott, dem die Seherstätte gehört, die zu Delphi, nicht redet er, auch nicht verhüllt er, sondern er deutet an» (Heraklit 1951, 17). Ei norsk omsetting av denne versjonen kan lyda om lag slik: «Den herskande Gud, som høyrer til i sjåarstaden i Delfi, seier ikkje, og dekker ikkje til, men ymtar» (mi omsetting). Det er i alle høve ingen tvil om at Hauge har lese dette Heraklit-fragmentet. Me lyt difor sjå nærmare på kva næring Hauge kan ha funne i det, og med det noko av den filosofiske grunnen «Kom ikkje med heile sanningi» kan ha sprunge ut av.

I dagboksitatet om Heraklit og Hölderlin me har sett over, syner Hauge at han er sikker på at det er Apollon som er guden for orakelet i Delfi. Dette kjem ikkje fram av fragmentet åleine. Heraklit-omsettar og -kommentator Charles H. Kahn understrekar i The Art and Thought of Heraclitus at Apollon ikkje er namngjeven, men at han vert identifisert på grunnlag av rang, funksjon og lokalitet (jf. Kahn 2001, 123). For å vita at det er snakk om Apollon, må Hauge til ein viss grad ha vore fortruleg med gresk mytologi. Identiteten til Apollon er altså ikkje heilt skjult, men er identifiserbar for dei som kan sjå visse sakstilhøve på rett måte. Fragmentet har like fullt ein gåtefull stil, og Heraklit syner ein delfisk praksis der spørsmålet om tolking står sentralt. Antikk gresk litteratur har mange døme på gåtefulle teikn, som den kjente Ødipus-myten der det går gale når orakelutsegna ikkje vert tolka rett; han drap far sin og gifta seg med mor si. Eit anna døme Kahn viser til, er Sokrates som i reservert klokskap stiller seg spørjande til orakelet si ytring: «What is the god saying, and what meaning does he intend by this riddle (ti pote ainittetai)?» (Platon i Kahn 2001, 123). Kahn viser med desse døma at varsam lytting og tolking er maktpåliggande kring spørsmålet om hybris.17 Heraklits eigen stil står i samband med den gåtefulle ymtinga han knyter til Apollon og orakelet i Delfi. Dette er typisk for Heraklit, og ikkje eit særtilfelle i eit enkeltfragment. Ifølge Heraklit er menneska uforståande lyttande, medan røynda av same grunn er uutforska (jf. Kahn 2001, 29–30). Dei løyndomsfulle fragmenta spelar ei dobbeltrolle. For det første viser dei til vanskane med å forstå røynda; ein natur som yndar å skjula seg og som krev nøye gransking. Det andre er at Heraklit er medvite obskur for å freista å provosera fram tenking, og med det ei avdekking av skjulte strukturar i røynda. Å venda seg til Apollon sitt tempel i Delfi inneber med andre ord ikkje innsikt i heile sanninga, men ymt og vink som krev lytting og refleksjon.18

Apollon vert nemnt på 26 sider i Dagbok, dei fleste i åra 1957–1970, og då gjerne saman med namna Kallimachos, Rainer Maria Rilke, Friedrich Nietzsche, Robert Graves og Friedrich Hölderlin. Grunna boksamlinga veit me òg at Hauge las om Apollon-kulten og den profetiske galskapen i E. R. Dodds sitt verk The Greeks and the Irrational (1963): «At Delphi, and apparently at most of his oracles, Apollo relied, not only on visions like those of Theoclymenos, but on ‘enthusiasm’ in its original and literal sense. The Pythia became entheos, plena deo:19 the god entered into her and used her vocal organs as if they were his own […]»20 (Dodds 1963, 70). Den guddommelege inspirasjonen som er skildra hjå Dodds, er ikkje udelt positiv for ein diktar. Han står i fare for å mista seg sjølv i ekstase, og kanskje også å sjå for mykje. Samstundes er diktaren bunden til desse kreftene.21 Som me har sett, såg Hauge Heraklit-fragmentet om det løyndomsfulle orakelet og Hölderlins (1770–1843) «gudevink» i samanheng.22 Det er difor fruktbart å følgja nokre koplingar også mellom Hauge og Hölderlin.

Torgeir Skorgen skriv i ei innføring til Hölderlin-gjendiktinga si Kom no, Eld! at elden hjå Hölderlin representerer ei guddommeleg diktarisk skaparkraft, og at elden kan ha ei øydeleggande så vel som ei inspirerande side:

Som den umiddelbare openberringa og inngjevinga er elden ein naudsynt føresetnad for at det inspirerte diktet skal verte til. Samstundes er elden trugande fordi han ligg utanfor diktarens kontroll. Slik representerer gudeelden for Hölderlin både naudsynlege vilkår og overhangande farar ved det poetiske handverket (Skorgen 1996, 9).

Diktaren kan gå ut over eigne menneskelege grenser i skapingsstunda, og eldens rus veltar då om i ei slags undergangsdrift (jf. Skorgen 1996, 10). Denne problematikken er noko Hauge i stor grad deler med Hölderlin. I «Elden» frå Glør i oska skriv Hauge: «Heilag var elden / som i ditt hjarta brann. / Dåre, som ikkje forstod, / men prøvde å sløkkja han. / Vatn bar du på bålet, / vatn og sand. […] Sløkkja kan du, men ikkje kveikja / den heilage glo» (Hauge 2010, 26).23 Gnisten må tydeleg koma frå andre krefter enn diktaren sjølv, men diktar-eg-et bed ikkje elden om å koma, men sløkkjer den. Kvi-for? Det er vanskeleg å ikkje sjå dette i samanheng med det Hauge i 1964 skreiv om elden i dagboka si:

Når stormane rasa som verst, var det ikkje tid å skriva. For eg, min stakkar, kan no ein gong ikkje styra meg. Difor er kaldsmiding einaste måten for meg. Stemningsboren, rytmisk lyrikk, som flyt fram av dei store stundene, er fårleg for meg. Eg veit ikkje å stansa og slå av. Eg har prøvt å halda på med skriving. Det har gjenge gale. Det einast eg kan gjera når eg kjenner eg fær feberen og åndene tek til å storma i kring meg og i rømdene, er å slå av og roa seg, «come down», «Vatn og sand» på elden. Vatn og sand (bd. 2, 537).

I eit dagboknotat frå 1968 er Hauge enda klårare på korleis inspirert dikting inneber ei fare:

Bera vatn på bålet. Vatn og sand. Det er det eg alltid lyt. Difor likar eg slike som Brecht. Kalde, rolege. Rytmisk dikting er fårleg. Inspirasjon er fårleg! Kor mange gonger skal eg slå fast det! Kaldsmiding! Kaldsmiding! (bd. 3, 283)

Medan inspirert dikting representerer fare, ser ikkje Hauge noko trugsmål så lenge handverket blir gjort på den rette, kjølege måten. Kan det tenkast at diktet «Kom ikkje med heile sanningi» formulerer eit liknande måtehald? At aletheia, det utildekte sanne, tilhøyrer gudane si sfære? Det mest påfallande trekket ved den første halvdelen av «Kom ikkje med heile sanningi» er dei tre repetisjonane av orda «kom ikkje med»: Ikkje heile sanningi, ikkje himmelen for ljos, ikkje havet for torsten: Ikaros brende vengene sine i sola og drukna i havet. I eit slikt perspektiv lyt menneska nøya seg med vink frå gudane, som korn av salt i vinden og vassdropar frå lauget. «Kom ikkje» kan med andre ord bli forstått som ein ynskja distanse til det hybristiske hjå det mennesket som kjenner seg sjølv og sine eigne grenser. Diktet oppmodar slik sett til varsemd.

Ein annan måte å forstå diktar-eg-et si avvising av sanningi på, er gjennom Hauge sin kjennskap til Nietzsche. I den tidlege teksten «Om sannhet og løgn i utenom-moralsk forstand» held Nietzsche at sjølve erkjenninga er metaforisk. All erfaring og erkjenning er altså mediert, noko som impliserer at «heile sanningi», eller ding-an-sich som Immanuel Kant kallar det, ligg utanfor vår erkjenningsverd (jf. Nietzsche 2001; jf. Kant 2005). Her ligg det eit spor i koplinga mellom sanning og metafor som er interessant.

«Kom ikkje med heile sanningi» spelar mogleg på ein slags kontrast mellom sanning og metafor. «Kom» finst berre ein gong i andre halvdel av diktet, og då utan negasjonen «ikkje». For det er då ikkje ei avvisande haldning, men attrå som diktar-eg-et har til glimt, dogg og fjom. Ordet «kom» markerer avstand, og eit ynskje om nærleik som inneber forflytting. Metafor tyder overføring, transport eller transposisjon, og er ofte knytt til språklege uttrykk som dels skjuler si eigentlege meining. Det er difor nærliggande å knyta diktar-eg-et sitt bedande «kom» til metaforomgrepet når han ynskjer seg at livgivande glimt som frisk dogg og nærande salt skal bli bore fram.24

Orda «glimt», «dogg» og «fjom» er pregnante i den forstand at dei peikar på noko dei kjem frå, noko større, som dei ikkje direkte syner fram. Diktar-eg-et i «Kom ikkje med heile sanningi» ventar heller ikkje at desse vinka kjem av seg sjølve, men vil at dei skal verta tekne med av kreftene som kan bringa dei, altså fuglen og vinden. Hauge nyttar dessutan vinden som metafor for metafor i eit notat i dagboka si: «DEN MODERNE DIKTAR skriv ikkje med ord, men med metaforar, med draum, med vind ...» (bd. 1, 307). Det syner ei kopling mellom metaforomgrepet og vinden som metafor. Som me tidlegare såg i «Og eg var sorg», vert diktar-eg-et knytt til fuglemotivet, som den som «byggjer [...] i næraste treet». Vinden, som ikkje berre ber saltkornet, men òg støttar fuglevengene, kan dessutan bli sett i lys av tittelen på diktsamlinga Dropar i austavind, som av fleire blir oppfatta i lys av dei austlege inspirasjonskjeldene til Hauge.25 For også her kan det medierande ele-mentet verta knytt til diktaren eller diktar-eg-et. Dropane i austavinden blir knytt til dei korte dikta, som i samlinga stort sett er frå tre til ni liner lange. Vinden må bli forstått ikkje berre som ei tilvising til austlege stildrag, men òg det eller den som ber fram dikta, nemleg det lyriske eg-et eller diktargjerninga. Hauge nyttar ein simile når han seier korleis teikn og hint skal koma i «Kom ikkje med heile sanningi»; dei skal koma «slik fuglane ber med seg vassdropar frå lauget / og vinden eit korn av salt» (mi utheving). Truleg er me med fuglen og vinden også her attende hjå diktarane som medium, dei som driv med overføring, eller metaphorá, mellom gudane og menneska.

Sambandet mellom «Kom ikkje med heile sanningi» og fragmentet hjå Heraklit syner seg i det gåtefulle. Diktar-eg-et bed om dropar, fnugg, glimt, og ikkje ei avdekking av heile sanninga. Diktet korkje seier direkte eller held seg ugjennomtrengjeleg skjult. Soleis står diktet i ein viss motsetnad til dei opne tilvisingane me finn til dei austlege inspirasjonskjeldene i På Ørnetuva («Soga om Ch’ü Yüan» og «Til Li Po») og i Spør vinden («T’ao Ch’ien» og «Les Lu Chi og lag eit dikt»). Stephen J. Walton held i artikkelen «Intertekstualitet mot sjølvisolering. Eit døme hos Olav H. Hauge» at diktet om den kinesiske diktaren T’ao Ch’ien (365–427) representerer ein tendens hjå Hauge til å retta seg mot diktarbrør og åndsfeller. Diktar-eg-et er med andre ord ikkje i ein isolert situasjon, slik Kittang observerte som generelt trekk i På Ørnetuva. Walton kjem mot slutten av artikkelen sin inn på korleis den direkte tilvisinga kan bøta på mangelen av ei felles, samla referanseramme. Han skriv:

I ein historisk situasjon som den eg har skissert no, vil diktarane liggja under for «the temptation to meet a sense of impending isolation with a positive act of self-isolation; of deliberate obscurity and obfuscation».26 [...] Som diktar i ei fullstendig fragmentert poetisk offentlegheit må Hauge styra lesaren til kjelda, det nyttar ikkje å koma med løynde sitat og allusjonar, slik Wordsworth kunne det med Milton, og venta at lesaren vil vera i stand til å finna fram sjølv (Walton 1994, 134–135).

Om det stemmer at «Kom ikkje med heile sanningi» intertekstuelt bygger på Heraklits orakelfragment, er det i alle høve ikkje rett å seia at Hauge styrer «lesaren direkte til kjelda». På den andre sida ville han vore ein dårleg åndsbror for Heraklit om han likefram kom med heile sanninga om kor diktet kom frå. Det Walton seier om «T’ao Ch’ien», kan ikkje gjelda «Kom ikkje med heile sanningi».

Ei kort oppsummering: Me har gjennom funn i dagboka og boksamlinga til Hauge meir enn nok materiale til å hevda at han kjende godt til Heraklit og fragmentet om orakelet i Delfi. Me veit endatil at Hauge las fragmentet i minst fire forskjellige variantar, på tre forskjellige språk. Vidare har me lese «Kom ikkje med heile sanningi» i lys av det antikke hybris-omgrepet, og me har sett korleis diktet intertekstuelt kan seiast å byggja på fragmentet til Heraklit. Til sist har me merka oss korleis «Kom ikkje med heile sanningi» kan seiast å legga seg i eit spenn mellom sannings- og metaforomgrepet, og me har observert korleis diktet intratekstuelt kan stå i forhold til fuglemotivet i «Og eg var sorg». Det er likevel meir på spel i diktet «Kom ikkje med heile sanningi»; diktet bed ikkje berre om noko det manglar, det gjev også noko som ikkje var der frå før.

Sjølv om Hauge ikkje er like open om alle kjelder, er Walton inne på noko sentralt når han påpeikar dette med diktarbrorskap som ei slags motrørsle eller medisin mot isoleringa av sjølvet. Det passar ikkje å kalla det lyriske eg-et i «Kom ikkje med heile sanningi» for isolert då det påkallar diktariske rørsler, understreka i gjentakinga av ordet «kom». For om diktet handlar om ein diktar sin attrå etter dikt, og slik sett er uttrykk for ein mangel eller einsemd, er diktar-eg-et ope for ein viss type kontakt. Diktar-eg-et sitt ønske om vitjing har dessutan sin parallell til eit dagboknotat frå sumarsdagen 10. august 1970:

Eg veit ikkje, men det vert ikkje dikta noko med meg um sumaren. Eg lyt venta til Apollon kjem att. For so visleg er det ordna at han tenkjer på oss her nord, me som bur attum nordavind, berg, og kjem når me mest tarv honom, i myrketidi. Det er ikkje rart med songen hjå oss, hyperborearar, men endå me kan gleda oss til Apollons gjesting um vintrane.

Men lat oss ikkje gjera som Marsyas! Ingen kan halda seg frå det, so snart han har fenge fat i ei fløyte (bd. 3, 605).

Dagboksitatet over er skrive lenge etter diktet «Kom ikkje med heile sanningi», men følgjer det same temaet: Skaparkrafta Apollon representerer, vert hylla, og har tydeleg vore hjå Hauge tidlegare, samstundes som eit atterhald freistar å halda den hybristiske overdrivinga på avstand. Det er likevel ei dobbel rørsle i «Kom ikkje med heile sanningi» som ikkje finst i dagboknotatet: diktar-eg-et er i stand til sjølv å skjenka det han tørstar etter, nemleg dei delfiske, gåtefulle dropane. Det er denne næringa diktaren treng. «Kom ikkje med heile sanningi» er sjølv ein vassdrope og eit saltkorn (dikt), som er bore fram av bodbringarane fugl og vind (diktar). Soleis kan «Kom ikkje med heile sanningi» lesast som eit metapoetisk dikt: det er poesi som seier noko om kva poesi bør vera, og som opphøgd understrekar diktar-eg-et sin kjærleik til dikting.

Litteratur

Andersen, Hadle Oftedal. 2002. Poetens andlet. Om lyrikaren Olav H. Hauge. Oslo: Det Norske Samlaget.

Bibelen. 2011. Oslo: Det Norske Bibelselskapet.

Bly, Robert. 1987. Preface. I Olav H. Hauge. Trusting Your Life To Water And Eternity. Twenty poems of Olav H. Hauge. Minneapolis: Milkweed Editions.

Eggen, Arnljot. 1968. «Heim til det framande». I Olav H. Hauge. Ei bok til 60-årsdagen 18. august 1968, redigert av Einar Bjorvand og Knut Johansen, 68–80. Oslo: Noregs Boklag.

Hatløy, Kjartan. 1996. Solreven. Oslo: Oktober.

Hatløy, Kjartan. 2008. «Olav H. Hauge. Ein tenkjar i dikt». I Tid å hausta inn, redigert av Bodil Cappelen og Ronny Spaans, 260–268. Oslo: Det Norske Samlaget.

Hatløy, Kjartan. 2011. Fjord. Oslo: Oktober.

Hauge, Olav H. 2000. Dagbok 1924–1994, bd. 1–5. Oslo: Det Norske samlaget.

Hauge, Olav H. 2010. Dikt i samling. Oslo: Det Norske Samlaget.

Heidegger, Martin. 1975. Poetry, Language, Thought. New York: Harper Colophon Books.

Heidegger, Martin. 2007. Væren og tid. Oslo: Pax forlag.

Heraklit. 1951. Urworte der Philosophie. Griechisch und ins Deutsche übertragen von Georg Burckhardt. Wiesbaden: Insel Verlag.

Kahn, Charles H. 2001. The Art and Thought of Heraclitus. Cambridge: Cambridge University Press.

Kant, Immanuel. 2005. Kritikk av den rene fornuft. Oslo: Bokklubbens kulturbibliotek.

Karlsen, Ole. 2000. Fansmakt og bergsval dom: En studie i Olav H. Hauges romantiske metapoesi. Oslo: Unipub forlag.

Kittang, Atle. 1988. «Eit vern om draumen. Analyse av eit biletmønster og eit dikt hos Olav H. Hauge». I Møtestader, av Atle Kittang, 36–50. Oslo: Det Norske Samlaget.

Nietzsche, Friedrich. 2001. «Om sannhet og løgn i en utenom-moralsk forstand». I Hermeneutisk lesebok, redigert av Sissel Lægreid og Torgeir Skorgen, 331–343. Oslo: Spartacus.

Rimbereid, Øyvind. 2008. «Skru ut av mørkret. Omkring ‘Eg dreg ifrå glaset’». I Tid å hausta inn, redigert av Bodil Cappelen og Ronny Spaans, 108–117. Oslo: Det Norske Samlaget.

Sejersted, Jørgen Magnus. 2007. «Olav H. Hauge (1908–1994)». I Den norske litterære kanon 1900–1960, redigert av Erik Bjerck Hagen og Petter Aaslestad, 190–209. Oslo: Aschehoug.

Skorgen, Torgeir. 1996. «Innføring. Innleiande merknader til Hölderlins poetikk og hymniske seinstil». I Friedrich Hölderlin «Kom no, eld!», 7–43. Oslo: Det Norske Samlaget.

Stegane, Idar. 1974. Olav H. Hauges dikting. Frå «Glør i oska» til «Dropar i austavind». Oslo: Noregs boklag.

Söderblom, Staffan. 2006. Och jag var länge död. Läsningar av det ambivalenta. Göteborg: Autor forlag.

Walton, Stephen J. 1994. «Intertekstualitet mot sjølvisolering». I Tunn is. Om Olav H. Hauges forfattarskap, redigert av Terje Tønnesen, 124–135. Oslo: Cappelen Forlag.

Verk frå boksamlinga på Olav H. Hauge-senteret

Ahlberg, Alf. 1963. Den græske filosofi fra Thales til Sokrates. København: Gyldendal forlag. (R006H03016)

Dodds, E. R. 1963. The Greeks and the Irrational. Los Angeles: University of California Press. (R003H02026)

Heraklit. 1957. Heraklit. Urworte der Philosophie. Griechisch und ins Deutsche übertragen von Georg Burckhardt. Frankfurt a.M: Insel Verlag.

Nietzsche, Friedrich. 1954. Werke in drei Bänden. Erster Band. München: Carl Hanser Verlag. (R004H02041)

Næss, Arne. 1953. Filosofiens historie. En innføring i filosofiske problemer. Oslo: Akademisk forlag. (R005H03014)

Russell, Bertrand. 1948. History of Western Philosophy. London: George Allen & Unwin.

Aall, Anathon. 1929. Filosofiens historie. Hos grekerne og i mellemalderen. Oslo: Aschehoug & Co. (R006H03024)

Materiale frå Universitetsbiblioteket, Universitetet i Bergen

UBB MS 5054 C3

1Artikkelen er ei omarbeiding av eit innlegg eg gav på lyrikkseminaret «Poetisk tenking og diktarrolla: tysk poesi og Olav H. Hauge» på Olav H. Hauge-senteret i Ulvik, 9.–10. november 2015. Eg rettar ein stor takk til Amund Børdahl og Erling Aadland som har gjeve nyttige kommentarar til eit tidlegare utkast til denne artikkelen, og til Else Berit Molde som har lese korrektur. Takk òg til dei to anonyme fagfellene for gode og informative merknader til artikkelen.
2Eit forteljande døme på dette er boka Tid å hausta inn. 31 forfattarar om Olav H. Hauge (Cappelen og Spaans 2008).
3Erling Christie skreiv i si tid i ei melding av Olav H. Hauge si samling Seint rodnar skog i djuvet at «han tilhører en type forfattere som synes å arbeide uvitende om verdenslitteraturen» (jf. Andersen 2002, 62).
4Ein kan naturleg nok finna kontrasterande ytringar og meiningar i dagboka til Olav H. Hauge, som er skrive over eit tidsrom på 70 år. Det er difor med visse atterhald eg nyttar dagboka som kjelde.
5I debutboka Solreven (1996) har Hatløy ein direkte referanse til Heraklit.
6Kittang skriv også om Hauge si dagbokskriving som ei form for vern: «Dette stadfester den tanken som Canetti var inne på og Hauge sjølv gav sin tilslutnad, nemleg at ei dagbok kan vere viktig når indre uro skal dempast. Den franske forfattaren Maurice Blanchot formulerer ein liknande, men meir allmenn tanke i essayet sitt om ‘Den vesentlege einsemda’. Tanken handlar rett nok om forholdet mellom å dikte og å skrive dagbok, men Blanchots syn på kva diktekunst er, gjer jamføringa med Hauge og hans livssituasjon heilt naturleg. Blanchot skriv nemleg: ‘Dagboka står for den rekkja av haldepunkt som ein forfattar etablerer for å kjenne seg sjølv att, når han føler den farlege forvandlinga han er utsett for. Det er ein veg som framleis er farande, ein slags vaktrunde som følgjer, overvaker og stundom fordoblar den andre vegen, den vegen der det å virre omkring er den endelause oppgåva’» (Kittang i Hauge 2000, bd. 1, 21).
7Ordet «trår» i verselina «trår fura gull på nåli» kjem truleg av ein trykkfeil. Hauge har seinare retta lina til «trær fura gull på nåli».
8For meir utfyllande diskusjonar kring diktet, sjå Karlsen 2000, 10–19 og Söderblom 2006, 142–150. Sjå òg Eggen sin artikkel «Heim til det framande» i Olav H. Hauge: ei bok til 60-årsdagen, der han ser diktet i høve til Hauge si såkalla ting-dikting.
9Andersen refererer til Keats, som seier at «Diktaren har ingen identitet; han må alltid fylla ein annan kropp» (Andersen 2002).
10Det som står i kursiv, er understreka av Hauge.
11Sjå til dømes Salme 13 i Salmane i Bibelen.
12Det som står i kursiv, er understreka av Hauge.
13Det som står i kursiv, er understreka av Hauge.
14Det som står i kursiv, er understreka av Hauge.
15Det som står i kursiv, er understreka av Hauge.
16Truleg har Hauge lese to forskjellige versjonar av Georg Burckhardt si omsetting av Heraklit-fragmentet.
17Eg legg her til grunn at Sokrates ikkje gjer hybris når han stiller spørsmål med orakelet si utsegn, all den tid han syner seg audmjuk når han vert kalla den klokaste av orakelet i Delfi. At ein kan hevda at Sokrates er hybristisk når han set seg utanfor den rådande samfunnsordenen i Athen, er ei anna sak.
18I eit manusutkast til På Ørnetuva datert 1958 gjev Olav H. Hauge det som truleg er ein tidleg versjon av «Kom ikkje med heile sanningi»: «Kom ikkje / Kom ikkje med heile sanningi / det greid (?) du ikkje / Men kom med eit korn av henne, eit fnugg, eit glim / Liksom fuglen ber med seg ein / vassdrope på vengen, / og vinden eit korn av salt. / Kom ikkje med havet til, når eg er tyst, / kom ikkje med himmelen, og vind (?), / …. (?) i havets ljos» (UBB MS 2054 C3 (mi transkribering)). Det er eit element som ville hatt innverknad på tolkinga mi av «Kom ikkje med heile sanningi» om det stod att slik i På Ørnetuva (1961) og i Dikt i samling (1994), nemleg verselina «det greid(?) du ikkje». Tolkinga mi tek altså berre for seg diktversjonen slik den førekjem i den autoriserte Dikt i samling (1994/2000), og som er minimalt endra sidan utgjevinga av På Ørnetuva i 1961.
19Dodds har ein lengre endenote (nummer 41) knytt til det greske uttrykket «entheos, pleno deo».
20Det som står i kursiv, er understreka av Hauge.
21For ei utlegging om Hauge sitt dobbelte tilhøve til galskap og dikting, sjå Atle Kittang si innleiing til Dagbok 1924–1994, 22.
22Elden er også sentral i Heraklits ontologi. Sjå t.d. Kahn 2001, 45.
23Eld var eit sentralt motiv i Olav H. Hauges dikting frå og med debutsamlinga Glør i oska. For ein meir utfyllande diskusjon av dette, sjå Idar Stegane, Olav H. Hauges dikting. Frå «Glør i oska» til «Dropar i austavind», 1974, 32–40.
24Det kunne ha vore fruktbart å lesa «Seint gjekk sanningi upp» frå Seint rodnar skog i djuvet og «Sanningi» frå Dropar i austavind i høve til «Kom ikkje med heile sanningi», då alle desse dikta kan verta lesne med utgangspunkt i forfattaren si filosofiske interesse. Eg har diverre ikkje funne plass til eit så omfangsrikt studie i denne artikkelen.
25Ei anna nærliggande tyding av tittelen på samlinga har å gjera med meteorologiske tilhøve: når det er austavind, regnar det lite på Vestlandet og i Ulvik.
26Walton siterer Reading Poetry. A Contextual Introduction, London 1985.

Idunn bruker informasjonskapsler (cookies). Ved å fortsette å bruke nettsiden godtar du dette. Klikk her for mer informasjon